Claude modellerinin geliştiricisi Anthropic, hisselerinin yüzde 5’ini yeni kurduğu Anthropic Public Benefit Fund’a (Kamu Yararı Fonu) ayıracağını açıkladı. Duyuru 18 Ekim Pazar akşamı, Türkiye saatiyle 19.49’da şirketin resmi blogunda yayımlandı. Karar hissedar onayına bağlı. Fonun en dikkat çeken yanı ise payın sabit kalmaması: şirket değer kazandıkça yönetim kurulu fona yeni hisse ekleyebilecek.
Zamanlama da konuşuluyor. Anthropic’in halka arza hazırlandığı yönündeki haberler, şirketin yapay zekanın istihdama etkisini kendi çalışanları üzerinden incelediği raporu ve Washington’a götürdüğü yasa taslağı aynı haftaya denk geldi. Aşağıda fonun nasıl çalışacağını, rakamların neyi kapsadığını ve henüz yanıt bekleyen soruları derledik.
Şirketin açıklamasına göre ilk adımda hisselerin yüzde 5’i fona taahhüt ediliyor. Ardından şirket değeri önceden belirlenen bir taban seviyeyi her yüzde 50 aştığında yönetim kurulu fona yüzde 2 daha ekleyebilecek. Örneğin şirket değeri bu tabanın yüzde 50 üzerine çıkarsa fondaki pay, kurulun onayıyla yüzde 7’ye yükselebilir. Bu ekleme otomatik değil; karar yönetim kuruluna bırakılmış durumda. Taban değerin ne olduğu da açıklanmadı.
Fon, ABD’de vergi muafiyeti tanınan klasik hayır kurumu statüsünde (501(c)(3)) kurulmayacak. Anthropic bunun yerine tamamı kendisine ait bir limited şirket (LLC) seçti. Gerekçe olarak farklı bağış türleri arasında geçiş yapabilme esnekliği gösteriliyor. Fonun elindeki hisseler ABD’de ya da başka bir ülkede lobi faaliyeti veya siyasi bağış için kullanılmayacak.
| Başlık | Açıklanan | Henüz belli olmayan |
|---|---|---|
| Başlangıç payı | Hisselerin %5’i | Hissedar onayının ne zaman verileceği |
| Ek pay | Değer taban seviyeyi her %50 aştığında +%2, yönetim kurulu takdiriyle | Taban değerin kaç dolar olduğu |
| Hukuki yapı | Tamamı Anthropic’e ait bir LLC | Yönetişim kuralları, kimlerin karar vereceği |
| Yasaklar | Lobi faaliyeti ve siyasi bağış yok (ABD ve yurt dışı) | Bağışların hangi takvimle yapılacağı |
| Toplam kamu yararı payı | Kurucu ve çalışan taahhütleriyle birlikte yaklaşık %20 | Değerleme eşikleriyle eklenecek kısım |
Şirket bugüne kadar kamu yararına yönelik işlerin çoğunu kendi bünyesinde yürüttüğünü hatırlatıyor: güvenlik ve yorumlanabilirlik araştırmaları, biyomedikal çalışmalar, kâr amacı gütmeyen kuruluşlara ve bilim kurumlarına Claude indirimi gibi. Yeni fon ise bunlardan farklı olarak büyük bağışlar ya da belirli kesimlere doğrudan dağıtım gibi şirket dışına dönük adımlar için tasarlandı.
Duyuruda geçen “yaklaşık yüzde 20” ifadesi kolayca yanlış okunabilir. Fonun payı yüzde 5. Yüzde 20 ise bu yeni taahhüdün, daha önce verilmiş iki sözle birleşince ortaya çıkan toplamı anlatıyor. Bunlardan ilki, kurucu ortakların şirket kurulurken kendi hisselerinin yüzde 80’ini bağışlayacaklarına dair verdikleri söz. İkincisi, çalışanların bağışladığı hisse kadarını şirketin de eklediği eşleştirme programı; Anthropic’e göre programa çalışanların aşağı yukarı yarısı dahil. Değerleme eşikleri aşıldıkça eklenecek paylar bu hesabın dışında.
Anthropic, bu yapıyı teknoloji sektöründeki bir alışkanlıkla karşılaştırıyor: Şirketler değer kazandıkça yöneticilerine artan hisse ödülleri veriyor, Anthropic ise bu artışı kamu yararına yönlendirdiğini söylüyor.
Duyuruda fonun olası kullanım alanlarına tek bir somut örnek veriliyor: yapay zekanın iş gücü piyasasına etkisi. Şirket bu alanı incelemek için daha önce 200 milyon dolar ayırdığını, ancak gelişmenin hızı düşünüldüğünde “daha cesur yaklaşımlara” ihtiyaç duyulabileceğini belirtiyor.
Bu vurgunun arka planında, iki gün önce yayımlanan bir araştırma notu var. Anthropic’in ekonomistleri 16 Ekim’de şirketin kendi çalışan verilerini paylaştı. Buna göre teknik departmanlarda kıdemsiz (junior) çalışanların payı 2025 başından bu yana yüzde 21’den yüzde 14’e indi. Yeni teknik işe alımlardaki kıdemsiz payı ise daha sert düştü: yüzde 27’den yüzde 9’a. Ağustos itibarıyla çalışanların yönettiği yapay zeka ajanlarının çalışma süresi, çalışanların kendi mesai saatlerini 6’ya 1 oranında geçmiş durumda. Burada ajan süresi, modelin hesaplama yaptığı ve araç kullandığı zamanı kapsıyor; altı ayrı çalışana denk düştüğü anlamına gelmiyor.
Raporun önemli bir ayrıntısı daha var: Şirket büyüdükçe teknik işe alım mutlak sayı olarak artmaya devam etmiş. Yani tablo, teknik işlerin ortadan kalktığını değil, işe alınan profilin değiştiğini gösteriyor. Raporun yazarları da şirket içinde riskli rolleri izleyen bir erken uyarı sistemi kurulduğunu ve iç görev değişikliklerine öncelik verildiğini aktarıyor. Ancak bu önlemlerin hiç işe alınmamış gençlere bir faydası olmadığını, bunun için kamunun yeniden eğitim ve gelir desteği politikalarına ihtiyaç bulunduğunu kendileri yazıyor. Kamu yararı fonunun ilk örnek alanı olarak iş gücünün seçilmesi bu tespitle örtüşüyor.
CNBC, Anthropic’in yatırımcılara üçüncü çeyrek gelirini 16,8 milyar dolar olarak bildirdiğini ve halka arzın kasım ayında yapılmasının planlandığını aktardı. Bu bilgiler şirketin resmi duyurusunda yer almıyor; halka arz tarihi de şirket tarafından açıklanmış değil. Bloomberg ise beklenen halka arzın tarihin en büyükleri arasında olabileceğini yazdı.
Halka arz danışmanlık şirketi Class V Group’tan Lise Buyer, CNBC’ye yaptığı değerlendirmede bu tür bir duyurunun halka arz hazırlığı açısından gerekli olduğunu ve imaj açısından da şirkete yarayacağını söyledi. Buyer’a göre fon, işini kaybedenlerin yeniden eğitimine ya da yeni iş bulmasına destek olursa olumlu karşılanabilir; ama adım aynı zamanda yapay zekanın yoğun eleştiri aldığı bir dönemde şirketin itibarını güçlendirme amacı da taşıyor.
ABD hukukunda “public benefit corporation” olarak geçen bu şirket türü, kârın yanında tanımlı bir kamusal amacı da gözetmekle yükümlü. Anthropic de bu statüdeki bir şirket. Hisselerin bir bölümünün kalıcı olarak kamu yararına ayrılması mevcut ortakları ve olası bir halka arzda hisse alacak yatırımcıları doğrudan ilgilendirdiği için kararın hissedar onayına bağlanması şaşırtıcı değil.
En yakın rakip OpenAI farklı bir yol izledi. Şirket Ekim 2025’te tamamladığı yeniden yapılanmayla kâr amaçlı kolunu OpenAI Group PBC adlı bir kamu yararı şirketine dönüştürdü. Bu yapıyı kâr amacı gütmeyen OpenAI Foundation kontrol ediyor; vakıf o tarihte yaklaşık 130 milyar dolar değer biçilen yüzde 26’lık bir paya sahip oldu.
Anthropic modelinde ise kontrol tersine işliyor: Fon şirketin içinde, tamamı şirkete ait bir yan kuruluş olarak konumlanıyor ve şirketin değeri arttıkça payı büyüyebiliyor. Fonu kimin yöneteceği ve bağışlara nasıl karar verileceği önümüzdeki aylarda açıklanacak. Bu ayrıntılar gelmeden iki yapının ne kadar benzediğini söylemek zor.
Duyuruya ilk tepki verenlerden biri Elon Musk oldu. CNBC’nin aktardığına göre Musk, X’te hisselerin doğrudan halka dağıtılmasını önerdi.
Anthropic’in son günlerdeki tek kurumsal hamlesi bu değil. Şirket, kısa süre önce öncü yapay zeka modellerinin güvenliğine dair kendi yasa taslağını Kongre üyelerine götürmüştü. Geçen hafta da gizli hesaplama (confidential computing) alanında çalışan Opaque Systems’in ekibini bünyesine kattığı duyuruldu. Opaque’ın açıklamasına göre ekip Anthropic’e katılıyor ve şirket faaliyetlerini sonlandırıyor. SecurityWeek, anlaşmanın mali koşullarının açıklanmadığını, Opaque’ın bu yıl 300 milyon dolar değerlemeyle 24 milyon dolarlık B serisi yatırım aldığını yazdı. Gizli hesaplama, verinin işlenirken bile donanım düzeyinde korunmasını sağlayan bir teknoloji.
Fonla ilgili izlenecek başlıklar şimdilik şöyle:
Haftalık yapay zeka gelişmelerini 18 Ekim tarihli yapay zeka gündemi yazımızda da derlemiştik. Anthropic’in fonla ilgili ayrıntıları paylaşmasıyla birlikte konuyu güncellemeye devam edeceğiz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.
📚 Yazarın Kitapları
BIST 100, cuma günkü yüzde 2,89'luk düşüşün ardından haftaya yüzde 0,20 yükselişle 11.745 puandan başladı.…
Ons gümüş, petrol ve ABD tahvil faizlerinin geri çekildiği Asya seansında yüzde 1'in üzerinde yükselerek…
Ons altın, Rusya yaptırım muafiyetiyle geri çekilen petrol ve düşen ABD tahvil faizleriyle haftaya 4.180…
Lido, Ethereum’da staking yapmak isteyen herkesin kendi doğrulayıcısını kurmadan ve parasını kilitlemeden ağ ödüllerine ortak…
Immutable, blokzincir oyunlarına altyapı sağlayan Avustralya merkezli bir şirketin ve onun etrafında kurulan ağın adı.…
Cosmos, “her uygulama kendi blokzincirine sahip olabilir” fikri üzerine kurulu bir teknoloji ailesinin adı. ATOM…