Stellar ağının yeni sürümü Stellar Bell, 3 Kasım akşamı test ağında çalışmaya başladı. Kendi kontrolümüzde test ağının 5.540.313 numaralı defteri 20.00’de (TSİ) protokol 30 ile kapandı; bir önceki defter hâlâ protokol 29’daydı. Asıl karar ise 23 Kasım’da verilecek: Ana ağdaki doğrulayıcılar o gün saat 20.00’de (TSİ) yükseltmeyi oylayacak. Onay çıkmazsa ana ağda hiçbir şey değişmeyecek.
Bell, Stellar Development Foundation’ın (SDF) “Protocol 30” adını verdiği paketin kod adı. İçinde üç teknik değişiklik var ve bunlardan biri, kuantum bilgisayar riskine karşı akıllı sözleşmelere yeni bir imza doğrulama yolu açıyor. Aşağıda bu üç başlığı sade bir dille anlatıyor, borsalar ve cüzdan kullanıcıları için ne anlama geldiğine bakıyor, ardından XLM’in Binance verilerine göre nasıl bir teknik tabloda durduğunu inceliyoruz.
Stellar Bell test ağında: tarih ve doğrulama
SDF’nin yükseltme rehberindeki takvim şöyle: Stellar Core v30.0.0 sürümü 16 Ekim’de yayımlandı, altyapı ve yazılım geliştirme kitlerinin (SDK) güncel sürümleri 16-23 Ekim arasında çıktı, test ağı oylaması 3 Kasım’da 17.00 UTC’de yapıldı. Ana ağ oylaması 23 Kasım 17.00 UTC olarak planlanıyor; vakıf tarihlerin değişebileceğini de ayrıca not ediyor.
Duyurularla yetinmemek için Stellar’ın herkese açık Horizon sunucularına baktık. 4 Kasım 19.23 TSİ itibarıyla test ağı “current_protocol_version: 30” gösteriyor. Ana ağda ise sürüm hâlâ 29. SDF’nin ana ağ sunucusu yeni çekirdek yazılımı (30.0.0) çalıştırıyor ama protokol numarası ancak doğrulayıcıların oylamasıyla değişebiliyor. Yani yazılım hazır, karar henüz verilmedi.
Stellar Bell ne getiriyor? Üç değişiklik
1. Tek sözleşme, çok müşteri (CAP-84). Stellar’da borsaların uzun süredir kullandığı bir yöntem var: Tek bir hesap açılıyor, her müşteriye bu hesaba bağlı ve “M” ile başlayan ayrı bir adres veriliyor. Para aynı hesaba düşüyor, kimin olduğu ise borsanın kendi kayıtlarında tutuluyor. Akıllı sözleşme ile çalışan hesaplarda bunun karşılığı yoktu; her müşteri için ayrı sözleşme gerekiyordu. Bell, sözleşme adreslerine 64 bitlik bir kimlik numarası eklenmesine izin veriyor. Bu yeni adresler “W” harfiyle başlıyor. Sözleşmeye gelen ödemenin hangi müşteriye ait olduğu, transfer kaydına yazılan bu numara sayesinde ayırt edilebiliyor.
2. Kuantuma dayanıklı imza doğrulama (CAP-87). Bugün Stellar dahil büyük blokzincirlerin hemen hepsi eliptik eğri imzalarına güveniyor. Yeterince güçlü bir kuantum bilgisayar bu imzaları teoride kırabilir; böyle bir makine şu an bilinmiyor. ABD Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü (NIST) 2024’te kuantuma dayanıklı imza standartlarını kesinleştirmişti; ML-DSA bunlardan biri (FIPS 204). Bell ile Stellar akıllı sözleşmeleri ML-DSA imzalarını doğrulayabilecek. Bu hesaplama ağır olduğu için sözleşme kodunda değil, doğrudan Stellar Core içinde yapılıyor; böylece çağırmak ucuz kalıyor. Vakıf bunu “Kuantum Hazırlık Planı”nın zincir üstündeki ilk adımı olarak tanımlıyor.
3. Milisaniyelik defter saati (CAP-88). Stellar şimdiye kadar her defterin kapanış zamanını tam saniye olarak kaydediyordu. Bu da ağın en fazla saniyede bir defter hedefleyebilmesi demek. Eylül’deki Protocol 28 (Adapter) ana ağda defter süresini yaklaşık 5,7 saniyeden 5 saniyeye indirmişti. Bell, saati milisaniyeye taşıyarak daha kısa defter sürelerinin önündeki teknik engeli kaldırıyor. Tek başına ağı hızlandırmıyor; bu, ileriki sürümler için bir hazırlık.
Bell’in yapmadığı şey: Stellar henüz “kuantum güvenli” değil
Bu noktanın altını çizmek gerekiyor, çünkü “kuantum” kelimesi haber başlıklarında kolayca abartılabiliyor. SDF’nin kendi ifadesine göre ağdaki işlem imzaları Bell’den sonra da Ed25519 olarak kalacak. Klasik hesaplar için yerleşik bir kuantuma dayanıklı imza, ileride ayrı bir protokol değişikliğiyle gelecek. Bell’in sağladığı şey daha dar: Akıllı sözleşme hesabı kullanan bir cüzdan ya da saklama şirketi, para harcamak için kuantuma dayanıklı bir imza şartı koyabilecek. Yani isteyen kullanabilecek, ama kimse otomatik olarak korunmuş olmayacak.
Benzer bir yolu başka ağlar da deniyor. Daha önce Algorand (ALGO) rehberimizde anlattığımız gibi Algorand, ağustosta Falcon imzalarıyla korunan hesapları ana ağda kullanıma açmıştı. Stellar’ın yaklaşımı farklı: Önce akıllı sözleşme katmanında isteğe bağlı bir araç sunuyor, ağ seviyesindeki geçişi sonraya bırakıyor.
Borsalar ve cüzdan kullanıcıları için ne değişiyor?
Bell’in sıradan bir XLM sahibine doğrudan bir etkisi yok; bakiyeler ve mevcut adresler aynı kalıyor. İş yükü daha çok altyapıyı işletenlerde:
- SDK güncellemesi zorunlu: Rehbere göre bu sefer SDK yükseltmesi isteğe bağlı değil. Defter başlığının biçimi değiştiği için eski SDK’lar yeni defterleri okuyamayabilir.
- Kendi okuyucusunu yazanlar: Gezgin (explorer), veri analizi ya da dizinleme servisi işletenler XDR tanımlarını güncellemezse kod çözücüleri yükseltmeden sonra hata verecek.
- Borsalar ve saklama şirketleri: SDF, “W” ile başlayan yeni adreslere çekim desteği eklemelerini istiyor. Bu adresleri tanımayan bir sistem, kullanıcının girdiği geçerli bir adresi reddedebilir.
- Mevcut akıllı sözleşmeler: Değişiklik gerekmiyor; eski sözleşmeler çalışmaya devam ediyor. Yeni özellikleri kullanmak isteyenler güncel Soroban SDK’sı ile yeniden derleme yapacak.
Borsalar bu tür ağ yükseltmelerinde XLM yatırma ve çekme işlemlerini çoğu zaman kısa süreliğine durdurur. 4 Kasım akşamki taramamızda Binance’in Bell için yayımlanmış bir duyurusu yoktu. Ana ağ tarihi yaklaştıkça böyle bir duyuru gelirse, Türkiye’den XLM transferi yapacak kullanıcıların saatleri kontrol etmesi faydalı olur. Stellar’ın genel yapısını ve önceki sürümlerini merak edenler Stellar (XLM) nedir rehberimize göz atabilir.
XLM teknik görünüm: 4 saatlik grafik
Aşağıdaki iki grafik için XLM/USDT spot verisini Binance’ten 4 Kasım 2026 saat 19.24’te (TSİ) aldık ve hesaplarda yalnızca kapanmış mumları kullandık. O saatte XLM 0,1678 dolardan işlem görüyordu. Son 24 saatteki değişim yüzde 2,63 artı, aralık 0,1571 ile 0,1711 dolar arasıydı.
Stellar Bell’in test ağına geçtiği saatten bu yana 4 saatlik grafikte iki ayrı hareket göze çarpıyor. Gece 03.00-07.00 mumunda fiyat 0,1571’e kadar indi; bu, 30 Ekim’deki 0,1577’lik dibin de biraz altı. Ardından 15.00-19.00 mumunda 0,1711’e kadar çıktı ve 0,1685’ten kapandı. Bu mumdaki spot hacim yaklaşık 3,5 milyon dolar ile 30 Ekim sabahından beri en yüksek 4 saatlik değer oldu. Yükselişi Bell haberine bağlayacak bir veri yok; test ağı geçişi bir gün önce, 3 Kasım akşamı gerçekleşmişti.
Göstergelere bakınca 4 saatlik RSI 56,0 seviyesinde, yani nötrün biraz üzerinde. Fiyat 4 saatlik EMA30 (0,1658) ve EMA50’nin (0,1675) üstüne çıktı, ancak EMA200 (0,1797) hâlâ yukarıda duruyor. Binance USDT-M vadeli piyasasında açık pozisyon 3 Kasım 07.00’deki 174,4 milyon XLM’den 4 Kasım 19.00’da 188,4 milyon XLM’e (yaklaşık 31,8 milyon dolar) çıktı; 28 Ekim’deki 216,7 milyonun ise altında. Fonlama oranı yüzde 0,01 ile standart seviyede, tek yönlü aşırı bir kaldıraç işareti vermiyor.
Kısa vadede izlenecek seviyeler: yukarıda gün içi tepe 0,1711, ardından 28 Ekim tepesi 0,1752 ve EMA200 bölgesi 0,1797. Aşağıda 0,1571 günün dibi. 4 saatlik mum kapanışının 0,1571’in altına inmesi, günün toparlanma okumasını geçersiz kılar.
XLM teknik görünüm: günlük grafik
Günlük tablo daha zayıf. Son kapanan günlük mum (3 Kasım) 0,1623’ten kapandı. Günlük RSI 35,1 ile aşırı satım sınırına yakın. Fiyat EMA30 (0,1788), EMA50 (0,1833) ve EMA200’ün (0,1892) altında; üç ortalama da yukarıdan aşağıya sıralı, bu da eylülün sonundan beri süren düşüş eğiliminin bozulmadığını gösteriyor. 29 Eylül’de 0,2371’i gören XLM, o zamandan bu yana yaklaşık yüzde 29 değer kaybetti.
Günlük grafikte aşağıdaki referanslar 18 Ağustos’taki 0,1524 (son 90 günün dibi) ve 23 Mayıs’taki 0,1395 (son 180 günün dibi). Yukarıda ilk ciddi engel EMA30 çevresi olan 0,179 bölgesi. Düşüş eğiliminin zayıfladığından söz etmek için en azından günlük kapanışların bu ortalamanın üstüne çıkması gerekir. Bu koşul oluşmadan tek bir günlük yükselişi dönüş olarak okumak erken olur.
23 Kasım’a kadar Stellar Bell için izlenecekler
- Ana ağ oylaması: 23 Kasım 20.00 TSİ. Doğrulayıcılar onaylarsa Bell devreye girer; tarih SDF tarafından değiştirilebilir.
- Test ağı sorunları: Geliştirici kanallarında test ağında ciddi bir hata raporlanırsa takvim kayabilir.
- Borsa duyuruları: Binance ve yerli borsaların XLM yatırma-çekme işlemleri için olası durdurma duyuruları.
- W adres desteği: Cüzdan ve borsaların yeni adres türünü ne kadar hızlı tanıyacağı, özelliğin gerçek kullanımını belirleyecek.
Kısacası Stellar Bell, fiyatı tek başına değiştirecek bir olaydan çok ağın kurumsal kullanıma ve uzun vadeli güvenliğe hazırlanması anlamına geliyor. Ana ağ oylamasının sonucunu bu yazıyı güncelleyerek takip edeceğiz.
Kaynaklar
- Stellar Development Foundation: Introducing Bell, Protocol 30 on Stellar
- Stellar Development Foundation: Bell, Protocol 30 Upgrade Guide (son güncelleme 23 Ekim 2026)
- CAP-84: Muxed contract addresses, CAP-87: ML-DSA, CAP-88: milisaniyelik kapanış zamanı
- GitHub: Stellar Core v30.0.0 sürüm notları
- Horizon Testnet: 5.540.313 numaralı defter (ilk protokol 30 defteri)
- NIST: FIPS 204 (ML-DSA) standardı
- Binance: XLM/USDT spot ve XLMUSDT vadeli verileri (çekim: 4 Kasım 2026 19.24 TSİ)
Yatırım tavsiyesi değildir. Bu yazı yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlandı. Kripto paralar yüksek risk taşır; ağ yükseltme tarihleri değişebilir ve teknik seviyeler her zaman çalışmaz. Karar vermeden önce kendi araştırmanızı yapın.
📚 Yazarın Kitapları
Bilge Yatırımcı
Piyasa analizi, portföy yönetimi ve risk değerlendirmesi için pratik bir rehber.
Geleceğine Yatırım
Teknoloji ve geleceğin trendlerine odaklanan stratejik yatırım fikirleri.
