İngiltere hükümeti, 28 Ekim Çarşamba günü açıklanacak bütçe öncesinde yapay zekaya yönelik kapsamlı bir harcama listesi yayımladı. Hazine’nin 24 Ekim tarihli duyurusuna göre İngiltere yapay zeka planının en büyük payı güvenliğe ayrıldı: Biyolojik tehditlere karşı yeni bir laboratuvar, ülkenin yapay zeka test kurumuna ek bütçe ve kritik altyapıdaki siber açıkları tarayacak bir merkez. Sektör örgütü techUK, kalemlerin toplamını 600 milyon sterlinin üzerinde bir paket olarak değerlendiriyor.
İngiltere yapay zeka planının dikkat çeken yanı, OpenAI ve Anthropic’in de doğrudan masada olması. İki şirket, kurulacak laboratuvara nakit yerine toplam 200 milyon sterline kadar model kredisi ve erişim sağlayacak.
İngiltere yapay zeka paketinde neler var?
Hazine’nin açıklamasında kalemler üç başlıkta toplanıyor: güvenlik, yerli kapasite ve yapay zekanın faydasını bölgelere yaymak. Rakamların dağılımı, hükümetin önceliğinin büyüme vaatlerinden çok risk yönetimi olduğunu gösteriyor. Aşağıdaki tablo, İngiltere yapay zeka paketinde adı geçen başlıca kalemleri özetliyor.
| Kalem | Tutar | Ne için kullanılacak? |
|---|---|---|
| Ulusal Yapay Zeka Biyogüvenlik Girişimi | 165 milyon £ | 100 milyon £ Yapay Zeka Biyogüvenlik Laboratuvarı (AIBL), 65 milyon £ biyolojik gözetim ve öncelikli patojenlere karşı tıbbi önlemler |
| AI Security Institute (ek kaynak) | 120 milyon £ | Yeni yapay zeka sistemlerinin test edilmesi, risk araştırması ve teknik standartlar |
| NERV Merkezi | 70 milyon £ | Kritik altyapıdaki siber açıkları yapay zeka araçlarıyla tespit etmek |
| Ulusal Siber Kalkan | 60 milyon £ | Ajan tabanlı yapay zekayla siber savunma; içinde 25 milyon £ yenilik fonu |
| Sovereign AI Fund (ek kaynak) | 60 milyon £ | İngiliz yapay zeka şirketlerine doğrudan yatırım; robotik ve endüstriyel yapay zeka yeni odak |
| Ar-Ge tedarik programı | 60 milyon £ | Sağlık sistemi ile yapay zeka güvenliği alanında yenilikçi çözümlerin satın alınması |
| Yerel yapay zeka ortaklıkları | 30 milyon £ | Bölgesel yönetimlerle KOBİ’lere ve kamu hizmetlerine yönelik projeler |
| AI Economics Institute | 23 milyon £ (3 yıl) | Yapay zekanın verimlilik, büyüme ve istihdama etkisinin araştırılması |
| İleri Çip Tasarımı Akademisi | 18 milyon £ | Çip tasarımı becerileri ve yarı iletken üretimiyle araştırma bağı |
| AI Challenge Prize | 15 milyon £ | İlk turu sağlık sorunlarına çözüm getiren yapay zeka projelerine |
| İş gücü etkisi çalışmaları | Yılda 10 milyon £ | Yapay zekanın işleri ve sektörleri nasıl değiştireceğinin incelenmesi |
Maliye Bakanı John Healey, açıklamasında çalışanların yapay zekayla ilgili kaygılarını anladığını ve paylaştığını söyledi; işçileri geride bırakmayan, ulusal çıkarı koruyan “kendine özgü bir İngiliz yaklaşımı” ortaya koyduğunu ifade etti. Bu vurgu tesadüf değil. City AM’in haberine göre paket, Barclays’in yapay zekayı da içeren bir verimlilik programı kapsamında 5 bin kişilik kadro azaltımı planladığını açıklamasından birkaç gün sonra geldi. Yılda 10 milyon sterlinlik iş gücü araştırması ve AI Economics Institute’a ayrılan ek kaynak, bu tartışmaya verilen doğrudan yanıt olarak okunabilir.
Biyogüvenlik laboratuvarı ne yapacak?
İngiltere yapay zeka paketinin merkezindeki kurum, Yapay Zeka Biyogüvenlik Laboratuvarı (AI Biosecurity Lab, kısaca AIBL). Kabine Ofisi’nin tanıtım metnine göre laboratuvar, hükümetten bağımsız, kâr amacı gütmeyen bir kuruluş olarak çalışacak ve yapı olarak ülkenin yapay zeka test kurumu AI Security Institute’u örnek alacak. Hükümet, onu dünyada yalnızca yapay zeka destekli biyogüvenliğe odaklanan ilk kurum olarak tanımlıyor.
Gerekçe şöyle özetlenebilir: Gelişmiş modeller ilaç ve aşı araştırmasını hızlandırabiliyor, ama aynı yetenek tehlikeli bir biyolojik ajan üzerinde çalışmak isteyen birinin önündeki engelleri de azaltabiliyor. Laboratuvarın ilk görevleri iki başlıkla sınırlı tutuldu: yeni ortaya çıkan biyolojik tehditlerin daha erken fark edilmesi ve aşı, tedavi gibi tıbbi karşı önlemlerin geliştirilme sürecinin kısaltılması. Kurum, Birleşik Krallık Sağlık Güvenliği Ajansı (UKHSA), hayvan ve bitki sağlığı ajansı APHA ve savunma bilim laboratuvarı Dstl ile aynı girişimin parçası olacak; ilaç düzenleyicisi MHRA ile de yapay zekayla tasarlanan ilaçların nasıl denetleneceği üzerine çalışacak.
| Destekçi | Katkı | Niteliği |
|---|---|---|
| İngiltere hükümeti | 100 milyon £ | Kamu finansmanı |
| OpenAI | 100 milyon £ | İşlem gücü ve model kredisi, Rosalind Biodefense programı üzerinden en yetenekli ilgili modellere güvenilir erişim |
| Anthropic | 100 milyon £’a kadar | Model kredisi, güvenilir model erişimi ve teknik destek |
| Google DeepMind | Tutar açıklanmadı | Araştırma iş birliği; Gemini ve bilim modellerine güvenilir erişim sağlama niyeti |
| Basecamp Research | Tutar açıklanmadı | Biyoloji odaklı yapay zeka modelleri ve teknik uzmanlık |
Burada bir ayrıntının altını çizmek gerekiyor. Şirketlerin taahhüdü, modellerini kullanmak için harcanabilecek kredi ve erişim biçiminde; yani laboratuvarın kasasına girecek nakit değil. Bilimsel danışma kurulunun kimlerden oluşacağı daha sonra duyurulacak; laboratuvarın nerede kurulacağı ise açıklamada yer almıyor. BBC’nin haberinde de kurumun rolü ve yetki alanının tüm ayrıntılarıyla netleşmediği belirtiliyor.
Siber savunmada yapay zeka ajanları
İngiltere yapay zeka paketindeki diğer güvenlik kalemleri doğrudan siber alana dönük. 70 milyon sterlinlik NERV Merkezi (Ulusal Maruziyet ve Gerçek Zamanlı Açık Merkezi), kritik altyapıdaki ve ekonomideki zayıf noktaları yapay zeka araçlarıyla bulmayı hedefliyor. 60 milyon sterlinlik Ulusal Siber Kalkan ise ajan tabanlı yapay zekayı, yani kendisine verilen bir görevi adım adım ve büyük ölçüde kendi başına yürütebilen sistemleri savunmada kullanacak. Bu bütçenin 25 milyon sterlini yerli güvenlik girişimlerine yönelik bir yarışma fonuna ayrılıyor; kritik altyapıda, kamu kurumlarında ve sanayide bu tür araçların devreye alınması için düzenleyici bir deneme alanı (sandbox) kurulması da değerlendiriliyor.
Zamanlama, son haftaların olaylarıyla örtüşüyor. BBC, İngiltere hükümetinin de PHP2Shell açıkları ortaya çıktığında önlem olarak bazı sitelerini geçici olarak kapatan kurumlar arasında olduğunu hatırlatıyor. Ulusal Siber Güvenlik Merkezi’nin (NCSC) eski CEO’su Ciaran Martin de pakete ilişkin yorumunda, bu hafta yapay zekanın dijital dünyanın zayıflıklarını nasıl açığa çıkardığına dair sert bir hatırlatma yaşandığını söyledi. Yapay zeka şirketlerinin kendi modellerini nasıl kontrol altında tuttuğunu OpenAI’nin internetsiz eğitime geçişini anlattığımız yazıda incelemiştik; İngiltere’nin hamlesi, aynı sorunun devlet tarafındaki karşılığı gibi duruyor.
AI Security Institute’a ayrılan 120 milyon sterlin de bu çerçevenin parçası. 2023’te kurulan enstitü, en gelişmiş modelleri piyasaya çıkmadan önce ya da sonra test ederek risklerini ölçüyor. Ek kaynak, hükümete göre yeni sistemlerin denenmesi ve teknik standartların geliştirilmesi için kullanılacak.
Yerli kapasite ve çip tasarımı
İngiltere yapay zeka stratejisinin ikinci ayağı, ülkenin yabancı teknolojiye bağımlılığını azaltma hedefi. Yapay zeka bakanı Kanishka Narayan, ülkenin tamamen yurt dışında geliştirilen teknolojiye güvenemeyeceğini söyledi. Bu amaçla Sovereign AI Fund adlı yatırım fonuna 60 milyon sterlin ek kaynak verilecek ve fon robotik, otonom sistemler ve ileri üretim gibi alanlara da açılacak. Edinburgh’da çip tasarımı kapasitesine yatırım yapılacak; 18 milyon sterlinlik İleri Çip Tasarımı Akademisi, araştırmacılarla yarı iletken üretimi arasındaki bağı güçlendirmeyi amaçlıyor. Manchester’da ise NCSC bünyesinde bir yapay zeka ve siber güvenlik mükemmeliyet merkezi açılacak.
Hükümet, kamu hizmetlerinde yapay zekanın şimdiden sonuç verdiğini göstermek için iki örnek de paylaştı. Duyuruya göre NHS’te yapay zeka, ayda 210 bini aşan göğüs röntgeninin, yani ülkedeki göğüs röntgenlerinin yaklaşık üçte birinin incelenmesine yardımcı oluyor; 24 saat içinde belirlenen şüpheli akciğer kanseri vakaları yüzde 11,5 arttı ve takip tomografisi için ortalama bekleme 6,3 günden 5,6 güne indi. Vergi idaresi HMRC’nin dijital asistanı ise 2025-26 döneminde yaklaşık 6,3 milyon kullanıcı etkileşimine destek verdi.
İngiltere yapay zeka hamlesi neden önemli?
İngiltere, uzun süredir yapay zeka modellerinin güvenlik testinde öncü olmaya çalışıyor; 2023’teki ilk küresel yapay zeka güvenliği zirvesine de Bletchley Park ev sahipliği yapmıştı. Yeni paket bu çizgiyi biyogüvenlik ve siber savunmaya genişletiyor. Avrupa Birliği kurallar ve yükümlülükler üzerinden ilerlerken, İngiltere’nin tercihi daha çok kurum kurmak ve şirketlerle ortak çalışmak yönünde.
Finans ve kripto tarafı için de ilgili bir başlık var. City AM’e göre Finansal Davranış Otoritesi (FCA) Başkanı Nikhil Rathi bu hafta, yeni teknolojilerin finansal piyasalara yönelik tehditleri ciddi biçimde büyüttüğü uyarısında bulundu. İngiltere’de faaliyet gösteren kripto şirketlerinin de FCA kaydı ve denetimi altında çalıştığı düşünüldüğünde, kritik altyapı ve finansal sistem için kurulacak yapay zeka destekli açık tarama mekanizmaları bu sektörü de dolaylı olarak ilgilendirecek.
Önümüzdeki dönemde izlenecek başlıklar:
- 28 Ekim bütçesinde İngiltere yapay zeka kalemlerinin aynen yer alıp almayacağı ve kaynakların hangi yıllara yayılacağı,
- Biyogüvenlik laboratuvarının yöneticileri, merkezi ve bilimsel danışma kurulu,
- NERV Merkezi ile Ulusal Siber Kalkan’ın ne zaman faaliyete geçeceği,
- OpenAI ve Anthropic kredilerinin nasıl kullanılacağı ve bağımsızlığın nasıl korunacağı.
Bu yazı haber niteliğindedir, yatırım tavsiyesi değildir. Adı geçen şirketler yalnızca haber bağlamında anılmıştır; herhangi bir hisse, token veya varlık için alım ya da satım önerisi içermez.
Kaynaklar
- GOV.UK / HM Treasury: Chancellor unveils Britain’s ambitious plan for AI (24 Ekim 2026)
- GOV.UK / Cabinet Office: Introducing the AI Biosecurity Lab (24 Ekim 2026)
- BBC News: UK to invest £100m in ‘world first’ AI Biosecurity Lab (24 Ekim 2026)
- City AM: Healey vows AI will not ‘leave workers behind’ in £600m Budget package (24 Ekim 2026)
📚 Yazarın Kitapları
Bilge Yatırımcı
Piyasa analizi, portföy yönetimi ve risk değerlendirmesi için pratik bir rehber.
Geleceğine Yatırım
Teknoloji ve geleceğin trendlerine odaklanan stratejik yatırım fikirleri.
