Yapay zekada ABD’li dev şirketlere bağımlılığı azaltma çabası 29 Ekim’de iki somut adımla öne çıktı. Kanada hükümeti, Toronto merkezli yapay zeka şirketi Cohere’e en fazla 1,6 milyar Kanada doları (kabaca 1,1 milyar ABD doları) yatırarak ortak olacağını açıkladı. Aynı gün Fransız Mistral AI, 1 trilyon parametreli Mistral Large 4 modelinin ağırlık dosyalarını herkesin indirebileceği şekilde yayımladı. İki haber de egemen yapay zeka kavramının, yani bir ülkenin ya da kurumun yapay zeka sistemlerini kendi denetiminde kurup çalıştırabilmesi fikrinin, söylemden bütçeye ve koda geçtiğini gösteriyor.
Zamanlama da dikkat çekici: Kanada Başbakanı Mark Carney, yatırımı Montreal’de Avrupa Birliği liderlerini ağırladığı Kanada–AB zirvesinin ilk gününde duyurdu.
Kanada devleti Cohere’in ortağı oluyor
Başbakanlığın açıklamasına göre bu bir hibe değil, ticari şartlarla yapılan bir hisse yatırımı. Para tek seferde değil, aşama aşama verilecek ve Cohere’in istihdam ile altyapı sözlerini ne ölçüde tuttuğu düzenli olarak raporlanacak. Yapay Zeka ve Dijital İnovasyon Bakanı Evan Solomon, BetaKit’e verdiği röportajda yatırımın devlete ait Kanada Kalkınma Yatırım Şirketi üzerinden yapılacağını ve ödemelerde “iş ve gelir hedeflerinin” belirleyici olacağını söyledi; aşamaların ticari ayrıntılarını ise paylaşmadı.
| Başlık | Ayrıntı |
|---|---|
| Devletin payı | En fazla 1,6 milyar Kanada doları; aşamalı ödeme, iş ve yatırım hedeflerine bağlı |
| Yatırımı yapan kurum | Kanada Kalkınma Yatırım Şirketi (CDEV, devlete ait) |
| Finansman turunun hedefi | Yaklaşık 7 milyar Kanada doları (Seri E); şimdilik ilk kapanış yapıldı |
| Turun lideri ve diğer yatırımcılar | Schwarz Group (lider); Bell Ventures, Bullhound Capital, Nvidia, Inovia Capital, Prosperity7 Ventures |
| Şirket değeri (tur sonrası) | Yaklaşık 36 milyar Kanada doları |
| Cohere’in taahhütleri (2030’a kadar) | En az 1.000 yeni teknik istihdam; Kanada’da en az 1,7 milyar Kanada doları ek hesaplama altyapısı |
| Diğer şartlar | Şirket merkezi ve tescili Kanada’da kalacak; üniversitelerle araştırma ortaklıkları; Kanada Yapay Zeka Güvenliği Enstitüsü ile iş birliği |
Devletin katıldığı tur, Cohere’in yaklaşık 7 milyar Kanada doları toplamayı hedeflediği Seri E finansmanı. Turun liderliğini, Lidl ve Kaufland zincirlerinin sahibi Alman Schwarz Group üstleniyor. Schwarz, aynı zamanda Cohere’in birleşme anlaşması yaptığı Alman yapay zeka şirketi Aleph Alpha’nın büyük hissedarı. CBC’nin aktardığına göre şirket şimdilik yalnızca ilk kapanışı tamamladı; ne kadarlık taahhüt toplandığını ve turun ne zaman biteceğini açıklamadı. Cohere, üçüncü çeyrek itibarıyla yıllık tekrarlayan gelirinin bir önceki yıla göre yüzde 165 arttığını ve müşteri sayısının 300’e ulaştığını bildirdi.
Cohere, sohbet robotu yarışından çok kurumlara ve kamu kurumlarına yönelik güvenli yapay zeka sistemleri üzerine yoğunlaşan bir şirket. Ottawa’nın ilgisi de buradan geliyor: Hükümet, hassas verinin nerede saklandığına ve kimin erişebildiğine karar verebilmeyi ulusal güvenliğin parçası olarak görüyor. Carney’nin aynı gün 20 yıl aradan sonra ülkenin ilk ulusal güvenlik stratejisini açıklaması ve yapay zekayı yarı iletkenler ile kritik mineraller gibi stratejik başlıklar arasında sayması bu bakışı netleştiriyor. Kanada daha önce, 2024’te, Cohere’e veri merkezi projesi için 240 milyon Kanada dolarına kadar destek vermişti.
Mistral Large 4 ağırlıklarını açtı
Avrupa cephesinde ise hamle Paris’ten geldi. Mistral, Large 4’ü bu ayın başında önizleme olarak tanıtmıştı. Şirketin duyurusuna göre aradan geçen birkaç haftada pekiştirmeli öğrenmeyle, yani modelin denemeler üzerinden ödül ve geri bildirimle geliştirilmesiyle, özellikle kodlama ve savunma amaçlı siber güvenlik görevlerinde iyileştirme yapıldı. Güncellenen sürümün ağırlıkları, yani modelin öğrendiklerini taşıyan sayısal dosyalar, artık Hugging Face üzerinden indirilebiliyor.
Model “uzmanlar karışımı” (MoE) adı verilen bir yapıya sahip. Bu yapıda toplam parametre sayısı çok büyük olsa da her adımda modelin yalnızca küçük bir bölümü çalışıyor; bu da hesaplama maliyetini düşürüyor. Bununla birlikte bütün uzmanların bellekte durması gerektiği için modeli kendi sunucusunda çalıştırmak isteyen kurumun yine ciddi donanıma ihtiyacı var.
| Özellik | Mistral Large 4 |
|---|---|
| Toplam parametre | Yaklaşık 1 trilyon |
| Her adımda çalışan parametre | 49 milyar (gömme ve çıkış katmanlarıyla 52 milyar) |
| Uzman yapısı | 128 uzman, her token için 4’ü + 1 ortak uzman |
| Bağlam penceresi | 1 milyon token |
| Girdi / çıktı | Metin ve görsel girer, metin çıkar |
| Eğitim altyapısı | Şirketin Avrupa’daki kendi veri merkezlerinde 3.800 Nvidia Grace Blackwell GPU |
| Dil desteği | 160’tan fazla dil (AB’nin tüm resmî dilleri dahil) |
| Lisans | Değiştirilmiş MIT; ticari kullanım serbest, modeli hizmet olarak satan şirketler için ayrı lisans gerekli |
| API fiyatı (1 milyon token) | Girdi 0,70 $, önbellekli girdi 0,07 $, çıktı 2,10 $ |
Mistral’in paylaştığı ölçümlerde model, terminal üzerinden yazılım geliştirme görevlerini ölçen Terminal-Bench 4.0 testinde önizleme sürümüne göre 13 puan artışla yüzde 41’e ulaştı. Artificial Analysis’in kodlama ajanı endeksinde yüzde 48 puanla açık ağırlıklı modeller arasındaki lider GLM-5.3 ile neredeyse başa baş görünürken görev başına ortalama yüzde 47 daha az token harcıyor. Siber güvenlik tarafında ise şirket, modelin zararlı siber taleplerin ortalama yüzde 96,6’sını reddettiğini söylüyor. Bu rakamların tamamı şirketin kendi açıkladığı veya kendi seçtiği testlerden geliyor; bağımsız karşılaştırmalar önümüzdeki günlerde netleşecek.
Egemen yapay zeka neden gündemin üst sırasında?
Egemen yapay zeka tartışmasının iki farklı yolu bu iki haberde yan yana görülüyor. Kanada, kendi şirketini sermaye ve şartlarla ülkeye bağlamayı seçiyor. Mistral ise modelini açık ağırlıklarla dağıtarak her kurumun onu kendi altyapısında, verisini dışarı çıkarmadan çalıştırabilmesini öne çıkarıyor. Booz Allen, Cisco ve Cloudflare gibi şirketlerin yöneticilerinin duyuruda verdiği destek mesajlarında da ortak tema, savunma sistemlerinin kurumun kendi kontrolünde olması.
Bu yaklaşımın sınırları da var. Hem Cohere’in hem Mistral’in donanım tarafında Nvidia’ya dayanması, Avrupa’da daha önce Almanya’nın Nvidia ile kurduğu endüstriyel yapay zeka ortaklığında da gündeme gelen bağımlılık sorusunu canlı tutuyor; nitekim Nvidia, Cohere’in yeni turunda da yatırımcılar arasında. Açık ağırlıklı modellerin siber yetenekleri de ayrı bir tartışma konusu. Çinli Moonshot AI’ın Kimi K3.1 Pro modelinin saldırı amaçlı siber becerilerini bilerek düşürdüğünü geçen hafta yazmıştık. Mistral ise tersine savunma becerilerini öne çıkarıyor ve zararlı talepleri modelin kendi korumalarıyla ayıklamaya güveniyor.
Kripto ve yapay zeka projeleri açısından ne ifade ediyor?
Merkeziyetsiz hesaplama ağları ve yapay zeka ajanı projeleri, büyük ölçüde açık ağırlıklı modeller üzerine kuruluyor; çünkü kapalı modelleri yalnızca sağlayıcının kendi arayüzü üzerinden kullanmak mümkün. Bu nedenle 1 trilyon parametre sınıfında, ticari kullanıma açık bir Avrupa modelinin yayımlanması bu ekosistem için seçenekleri artıran bir gelişme. Ancak lisansta modeli hizmet olarak satan şirketlerin Mistral’den ayrıca lisans alması şartı var; bir ağın ya da projenin modeli bu kapsamda sunup sunmadığı ayrıca değerlendirilmeli.
Önümüzdeki dönemde izlenecek başlıklar:
- Cohere’in Seri E turunu ne zaman ve hangi tutarla kapatacağı,
- Kanada’nın aşamalı ödemelerinde hangi iş ve gelir hedeflerinin esas alınacağı,
- Cohere ile Aleph Alpha birleşmesinin şirketin Avrupa’daki faaliyetlerine etkisi,
- Mistral’in yayımlanacağını söylediği teknik rapor ve Large 4’ün bağımsız testlerdeki sonuçları.
Bu yazı haber niteliğindedir, yatırım tavsiyesi değildir. Adı geçen şirketler yalnızca haber bağlamında anılmıştır; herhangi bir hisse, token veya varlık için alım ya da satım önerisi içermez.
Kaynaklar
- Kanada Başbakanlığı: Canada announces landmark investment in Cohere to scale secure, sovereign AI (29 Ekim 2026)
- CBC News (Reuters/Canadian Press): Canada to invest up to $1.6B in Toronto-based AI company Cohere (29 Ekim 2026)
- BetaKit: Feds to buy stake in Cohere via planned $7-billion Series E (29 Ekim 2026)
- Mistral AI: Mistral Large 4 (Le Chonk) is now open weight (29 Ekim 2026)
- Hugging Face: mistralai/Mistral-Large-4-1T-A52B model kartı
📚 Yazarın Kitapları
Bilge Yatırımcı
Piyasa analizi, portföy yönetimi ve risk değerlendirmesi için pratik bir rehber.
Geleceğine Yatırım
Teknoloji ve geleceğin trendlerine odaklanan stratejik yatırım fikirleri.
