Cardano, yerel token’ı ADA olan ve hisse ispatı (proof of stake) ile çalışan bir katman 1 blokzinciri. Ana ağ Eylül 2017’de açıldı; bugün akıllı sözleşmeleri, yerel tokenları ve tamamen zincir üstünde yürüyen bir hazine ve yönetişim sistemini barındırıyor. Bu yazıda ağın nasıl çalıştığını, 45 milyar ADA’lık tavanın bugün nasıl bölündüğünü, staking ödüllerinin nereden geldiğini ve önümüzdeki 12 ayda arzı etkileyebilecek olayları 17 Ekim 2026 verileriyle ele alıyoruz.
Proje, Charles Hoskinson’ın 2015’te kurduğu Input Output (eski adıyla IOHK) şirketinden çıktı. Ekip, protokol tasarımlarını önce hakemli akademik makale olarak yayımlayıp sonra koda dökmeyi seçti; bu yaklaşım ağı öngörülebilir kıldı, ama eleştirmenlere göre yeni özelliklerin rakiplerden geç gelmesine de yol açtı. Hedeflenen üç sorun vardı: madencilik olmadan güvenli blok üretimi, sonucu önceden bilinebilen akıllı sözleşmeler ve token sahiplerinin zincir üstünde karar verdiği bir yönetim düzeni. Üçü de bugün ana ağda çalışıyor; ölçeklenme ise hâlâ yapım aşamasında.
Başlangıçta üç kurucu kuruluş vardı: protokolü geliştiren Input Output, İsviçre’deki kâr amacı gütmeyen Cardano Foundation ve ticari benimsemeye odaklanan EMURGO. Bugün üye tabanlı Intersect ve açık kaynak çatısı PRAGMA da ekosistemin kurumları arasında.
Klasik bir girişim sermayesi turu yok. Proje, Ekim 2015 ile Ocak 2017 arasında ağırlıklı olarak Japonya’da yürütülen bir “ADA voucher” satışıyla finanse edildi. Genesis sayfasına göre brüt hasılat 108.844,5 BTC, yani yaklaşık 62 milyon dolar; hacmin yüzde 94’ten fazlası Japonya’dan geldi ve satış Cardano Foundation tarafından üç kez denetlendi.
Ağın zamanı 1 saniyelik slotlara ve 432.000 slotluk, yani 5 günlük epoklara bölünüyor. Blok üretme hakkını, kendilerine devredilen stake ile orantılı bir kurayla stake havuzları kazanıyor. Bu protokol ailesinin adı Ouroboros, ana ağdaki sürümü Ouroboros Praos. Koios’a göre 661. epokta 21.385 blok üretildi; ortalama 20 saniyede bir blok.
İşlem tarafında Cardano, Ethereum’un hesap modeli yerine Bitcoin’in UTXO mantığını genişleten eUTXO modelini kullanıyor. Her çıktı, harcanabilmesi için gereken kuralları ve veriyi kendisi taşıyor. Böylece işlemin geçerliliği ve ücreti cüzdanda önceden hesaplanabiliyor. Bedeli ise eşzamanlılık: bir DEX havuzu gibi aynı çıktıya çok sayıda kullanıcı aynı anda erişmek istediğinde geliştiricilerin özel tasarımlara başvurması gerekiyor.
Mart 2021’deki Mary yükseltmesi akıllı sözleşme gerektirmeden token basmayı mümkün kıldı; tokenlar ADA ile aynı kurallara tabi “yerel varlık” olarak taşınıyor. Akıllı sözleşmeler Eylül 2021’de Alonzo ile geldi. Zincirdeki dil Plutus Core; geliştiriciler Haskell tabanlı Plutus araçlarını ya da TxPipe’ın başlattığı, bugün PRAGMA çatısında yürüyen Aiken dilini kullanıyor.
Hydra, ana zincir dışında “head” adlı kanallar açıp işlemleri orada işleyen ve sonucu ana ağa yazan bir katman 2 protokolü; ana ağda kullanılabiliyor ama hâlâ geliştirme aşamasında (son sürüm Eylül 2026’daki güvenlik düzeltmesi 2.4.1). Mithril ise stake ağırlıklı eşik imzalarıyla zincir durumunu sertifikalandırıp düğümlerin senkronizasyonunu hızlandırıyor.
Midnight, Input Output ekosisteminden çıkan ve kendini Cardano’nun “partner chain”i olarak tanımlayan, sıfır bilgi ispatlarıyla seçmeli gizlilik sunan ayrı bir ağ. 24 milyar arzlı NIGHT token’ı Aralık 2025’te Cardano üzerinde yerel varlık olarak çıktı; dağıtılan tokenlar 450 günde dört eşit taksitle çözülüyor. Ana ağ Mart 2026 sonunda federatif operatörlerle açıldı, Eylül 2026 sonunda izinsiz sözleşme dağıtımına geçti. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, NIGHT’ın ADA’dan ayrı bir varlık olması; Midnight ADA arzını doğrudan değiştirmiyor.
ADA ile işlem ücreti ödeniyor, stake havuzlarına devredilerek blok üretimine ağırlık veriliyor ve yönetişimde oy gücü ölçülüyor. Ağ ayrıca iade edilebilir depozitolar istiyor: Koios’taki 662. epok parametrelerine göre stake adresi kaydı 2 ADA, havuz ve DRep kaydı 500’er ADA, yönetişim önerisi 100.000 ADA. Asgari ücret, sabit 155.381 lovelace artı bayt başına 44 lovelace (1 ADA = 1.000.000 lovelace); akıllı sözleşmelerde betik maliyeti ekleniyor.
Hayır. Cardano’da Ethereum’daki EIP-1559 benzeri bir ücret yakımı bulunmuyor. Resmî dokümantasyona göre ücretler blok üreticisine doğrudan gitmiyor; epok boyunca toplanan ücretler ödül havuzuna aktarılıyor ve oradan hazineye ve stake katılımcılarına dağıtılıyor. ADA arzını azaltan bir protokol mekanizması yok; arz, rezerv eridikçe 45 milyarlık tavana yavaşlayarak yaklaşıyor.
Staking burada “likit”: ADA cüzdandan çıkmıyor, kilit süresi yok, devredilen miktar her an harcanabiliyor. Ödüller her epok hesaplanıp ödül hesabına yazılıyor, istenildiğinde çekiliyor. Koios verilerine göre 661. epokta aktif stake yaklaşık 21,26 milyar ADA idi; bu, CoinGecko’nun dolaşım rakamının yüzde 57’si civarında.
Her epokta rezervde kalan ADA’nın yüzde 0,3’ü (ρ parametresi) ve ücretler ödül havuzunda toplanıyor. Havuzun yüzde 20’si (τ) hazineye ayrılıyor, kalanı havuz operatörleri ve delegatörler arasında paylaşılıyor. Havuz doymamışsa, taahhüt edilen teminat (pledge) düşükse ya da havuz kendisine düşen blokları üretemediyse dağıtılamayan kısım rezerve geri dönüyor. Geçerli parametreler: hedef havuz sayısı k=500, teminat etkisi 0,3, asgari sabit havuz ücreti 170 ADA.
Rezerv küçüldükçe yüzde 0,3’ün karşılığı da küçüldüğü için ödüller zamanla azalıyor; bunu ne kadar ücretin telafi edeceği ağ kullanımına bağlı. Bu, staking getirisini sabit faiz gibi görmemek gerektiği anlamına gelebilir.
Cardano’nun maksimum arzı protokolle sabitlenmiş 45.000.000.000 ADA. Veri sitelerinin “toplam” ve “dolaşım” tanımları farklı olduğu için kalemleri ayrı okumak gerekiyor.
| Kalem | Miktar (ADA) | Maks. arza oranı | Kaynak ve zaman |
|---|---|---|---|
| Maksimum arz | 45.000.000.000 | %100 | Protokol; CoinGecko “max supply” |
| Dolaşımdaki arz (CoinGecko) | 37.559.424.050 | %83,47 | CoinGecko API, 17.10.2026 07:07 TSİ |
| Toplam arz (CoinGecko alanı) | 45.000.000.000 | %100 | CoinGecko API (rezervi de sayıyor) |
| Basılmış arz: 45 milyar − rezerv | 38.941.352.514 | %86,54 | Koios, epok 662, 07:09 TSİ |
| Hazine | 1.381.928.464 | %3,07 | Koios, epok 662 |
| Rezerv (henüz dağıtılmamış) | 6.058.647.486 | %13,46 | Koios, epok 662 |
Koios’un “supply” dediği değer, 45 milyardan rezerv düşülünce kalan 38,94 milyar ADA. CoinGecko’nun dolaşım rakamı bundan hazineyi de çıkarıyor: 38.941.352.514 − 1.381.928.464 işlemi, CoinGecko’nun verdiği 37.559.424.050 rakamını birebir veriyor. Koios’un daha dar “circulation” kalemi (36,81 milyar) ise çekilmemiş 743,8 milyon ADA ödülü ve yaklaşık 5 milyon ADA depozitoyu dışarıda bırakıyor. CoinGecko rezervi de “toplam”a kattığından toplam ile maksimum aynı görünüyor.
| Grup | ADA | 45 milyara oranı |
|---|---|---|
| Voucher satışı (halka satış) | 25.927.070.538 | %57,62 |
| IOHK (bugün Input Output) | 2.463.071.701 | %5,47 |
| EMURGO | 2.074.165.644 | %4,61 |
| Cardano Foundation | 648.176.761 | %1,44 |
| Genesis rezervi (ödüller ve hazine için) | 13.887.515.354 | %30,86 |
| Toplam | 45.000.000.000 | %100 |
Üç kurucu kuruluşa ayrılan 5.185.414.108 ADA, satılan voucher miktarının yüzde 20’sine eşit; açılışta dağıtılan toplam 31.112.484.646 ADA. Tamamı Eylül 2017’deki açılışta dağıtıldı; yıllara yayılan bir ekip veya yatırımcı vesting’i yok. Tokenomist de ADA’yı “tamamen açılmış” gösteriyor ve tarihî açılım takviminin 2017’de bittiğini yazıyor. Küçük bir fark var: Tokenomist IOHK payını %5,50, Cardano Foundation payını %1,42 olarak gösteriyor; resmî rakamlardan hesaplanan oranlar %5,47 ve %1,44.
Cardano yönetişimi CIP-1694 ile tanımlandı ve iki hard fork ile devreye alındı. 1 Eylül 2024’teki Chang yükseltmesi ilk yönetişim özelliklerini açtı, 29 Ocak 2025’teki Plomin ise tüm yönetişim eylemlerini ve DRep (delege temsilci) rolünü etkinleştirdi. Kararlar üç organ arasında paylaşılıyor: ADA sahiplerinin oy gücünü devrettiği DRep’ler, stake havuzu operatörleri ve Anayasa Komitesi. Zincir üstü Anayasa 541. epokta onaylandı ve 23 Şubat 2025’te yürürlüğe girdi.
Hazineden ADA çıkabilmesi için DRep onayı ve Anayasa Komitesi onayı gerekiyor; toplam çıkış ayrıca “net değişim limiti” (NCL) ile sınırlanıyor. DRepTalk verilerine göre geçerli limit 613–713. epoklar için 500 milyon ADA; bunun yaklaşık 457,4 milyon ADA’sı kullanıldı, geriye 42,6 milyon ADA kaldı. Intersect’in 2026 bütçe sürecine 69 teklif gelmiş, toplam talep 331,6 milyon ADA’ya ulaşmıştı (Cardano Foundation, 9 Haziran 2026).
Koios kayıtlarına göre 2026’nın büyük çekimleri şunlar: Input Output’un altı paketlik, Mayıs sonunda (epok 634) uygulanan yaklaşık 131,5 milyon ADA’lık geliştirme bütçesi, 32,9 milyon ADA’lık IO Research, Nisan’daki 50 milyon ADA’lık “Cardano x Draper Dragon: Orion Fund” ve Ağustos’taki 120 milyon ADA’lık “AlphaGrowth’s Cardano PRIME”. Hazine bakiyesi 2025 ortasındaki yaklaşık 1,81 milyar ADA’dan 1,38 milyar ADA’ya indi.
Intersect, yönettiği çekimleri kilometre taşına göre ödeme yapan ve stake edilemeyen akıllı sözleşmelerde tutuyor; kullanılmayan tutar hazineye dönebiliyor. Bu, çekilen ADA’nın piyasaya zamana yayılarak ulaştığı anlamına gelebilir.
ADA’da ekip ya da yatırımcı kilidi kalmadığı için yeni arz iki kaynaktan geliyor: her epok geçişinde rezervden çıkan ADA ve yönetişimle onaylanan hazine çekimleri. Aşağıdaki emisyon rakamları, son 10 epokta rezervin her epok ortalama yüzde 0,16 net azaldığı gözlemine dayanan KCC tahminidir, kesin değildir. Epok geçişleri TSİ ile gece 00:44’te gerçekleşiyor. Oranlar CoinGecko dolaşımı (37,56 milyar) ve 45 milyar tavana göre hesaplandı.
| Tarih | Miktar (ADA) | Dolaşıma oranı | Maks. arza oranı | Alıcı grup |
|---|---|---|---|---|
| 22 Eki 2026 – 15 Oca 2027, 5 günde bir (18 epok geçişi) | ≈172 milyon (tahmin; epok başına ≈9,4–9,7 milyon) | ≈%0,46 | ≈%0,38 | Staking ödülleri (≈%62) ve hazine (≈%38); doğrusal-azalan, kilit değil |
| Onaylanmış, uygulanmayı bekleyen hazine çekimi | Yok (17 Ekim itibarıyla) | – | – | – |
| Oylamada: “Cardano Strategic Copper Reserve” (en geç 668. epok sonu, ~21 Kas 2026) | 22 milyon (yalnızca onaylanırsa) | %0,06 | %0,05 | Teklif sahibi RWA tokenizasyon projesi |
| Ekip / yatırımcı vesting | Yok | – | – | – |
| Tarih | Miktar (ADA) | Dolaşıma oranı | Maks. arza oranı | Alıcı grup |
|---|---|---|---|---|
| 20 Oca – 17 Eki 2027, 5 günde bir (55 epok geçişi) | ≈497 milyon (tahmin) | ≈%1,32 | ≈%1,10 | Staking ödülleri ve hazine |
| Bugünden 713. epok sonuna (~4 Tem 2027) kadar NCL’nin kalanı | En fazla ≈42,6 milyon; tarih yok | ≈%0,11 | ≈%0,09 | Yönetişimle onaylanacak projeler |
| Sonraki bütçe dönemi ve yeni NCL | Açıklanmadı | – | – | – |
Resmi kaynaklarda bir yıllık kesin kilit açılım takvimi bulunamadı. Emisyon satırları bir vesting programı değil, protokol formülünden türetilmiş tahmin. Hazine payı dolaşıma ancak bir çekim onaylanırsa giriyor. ρ ve τ parametreleri yönetişimle değiştirilebildiği için böyle bir kararda tahminler de değişir. 12 aylık toplam emisyonun yaklaşık 669 milyon ADA, yani bugünkü dolaşımın yüzde 1,8’i civarında olması bekleniyor.
Son yükseltme, 18 Temmuz 2026’da (epok 644) devreye giren ve protokol sürümünü 11’e çıkaran van Rossem oldu; Plutus performansı, yeni kriptografik fonksiyonlar ve VRF anahtarı benzersizliği getirdi.
Sıradaki büyük adım Dijkstra çağı. Intersect’in yükseltme dokümanlarına göre ilk aşama, protokol sürümü 12 ile Ouroboros Linear Leios’u ve iç içe işlemler (nested transactions) gibi özellikleri getirecek; hedef 2026’nın son çeyreği. Linear Leios, Praos bloklarının daha büyük “Endorser Block”ları duyurup stake temelli bir komiteyle sertifikalandırmasıyla kapasiteyi artırıyor; orijinal Leios araştırmasının sadeleştirilmiş ilk sürümü. Test ağı Musashi Dojo açık.
Takvim sıkı. Hard Fork Çalışma Grubu’nun 6 Ekim 2026 notlarına göre bu yıl içinde geçiş için son makul tarih 15 Aralık; bunun için Leios içeren 11.3 düğüm sürümünün 23 Ekim civarında hazır olması ve hard fork oylamasının 10 Kasım civarında başlaması gerekiyor. Ek bir 11.4 sürümü gerekirse 2026 hedefi tutmuyor; 13 Ekim notları 11.3’ün “birkaç hafta uzakta” olduğunu söylüyor. Leios’un önce temkinli, örneğin yaklaşık 2 kat kapasiteyle açılması düşünülüyor. Daha hızlı kesinlik için Ouroboros Peras’ın 2027’nin ikinci çeyreğinde etkinleştirilmesi hedefleniyor.
En doğrudan rakip Ethereum: hesap tabanlı model, en büyük akıllı sözleşme ekosistemi ve EIP-1559 ile ücretin bir kısmını yakan bir yapı. Solana, yüksek işlem hızı ve tek katmanda toplanan mimarisiyle öne çıkıyor; Leios’un kapatmaya çalıştığı açığın en çok bu karşılaştırmada hissedildiği söylenebilir. Avalanche özelleştirilebilir L1 ağlarıyla, Polkadot ise ortak güvenlik altında çalışan paralel zincirlerle farklı bir ölçeklenme yolu seçti.
Avalanche’ın arz ve kilit yapısını Avalanche (AVAX) rehberimizde ayrıntılı anlattık. Cardano gibi kilitsiz arza sahip olan, enflasyonunu ise yarıya indiren NEAR için NEAR Protocol yazımıza, nesne tabanlı Move modeliyle bambaşka bir yaklaşım sunan Sui için de Sui (SUI) analizimize göz atabilirsiniz.
Cardano’nun güçlü yanı, para politikasının ve harcama kararlarının zincir üstünde izlenebilmesi: rezerv, hazine ve her çekim herkese açık. Bizce takip edilmesi gereken iki soru var. Birincisi, 500 milyon ADA’lık limitin yüzde 91’i dönem bitmeden kullanılmışken Orion Fund ve Cardano PRIME gibi yatırım odaklı büyük çekimlerin ölçülebilir kullanım getirip getirmeyeceği. İkincisi, Leios’un gerçek etkisi; bu da test ağı rakamlarından değil, hard fork sonrasındaki temkinli parametre artışlarından anlaşılacak.
Resmî bağlantılar: proje sitesi cardano.org, teknik dokümantasyon docs.cardano.org.
Yatırım tavsiyesi değildir. Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; kripto paralar yüksek risk taşır, karar vermeden önce kendi araştırmanızı yapın.
📚 Yazarın Kitapları
Hedera, blok zinciri yerine hashgraph adlı bir uzlaşma yöntemi kullanan ve düğümleri tanınmış kurumlardan oluşan…
Polkadot (DOT), tek bir blokzincirin her işi üstlenmesi yerine farklı görevlere odaklanan zincirleri ortak bir…
Japonya’nın en büyük üç bankası MUFG Bank, Mizuho Bank ve Sumitomo Mitsui Banking Corporation (SMBC),…
Son 24 saatin doğrulanmış kripto kulisleri: Celestia Eden ve v10, Aerodrome–Velodrome birleşmesi, Upbit ZIL delisti,…
Kripto para borsası Gemini, ABD’li düzenleyici CFTC ile yaptığı ve 2025 başında mahkemece onaylanan uzlaşmadan…
Kripto piyasasında son günlerin en çok konuşulan göstergelerinden biri yine sahnede. BlockchainCenter'ın Altcoin Sezon Endeksi…