Sui (SUI), Meta’nın rafa kaldırdığı Diem projesinde çalışmış mühendislerin kurduğu Mysten Labs tarafından geliştirilen bir katman 1 blokzincir ağı; SUI de bu ağın yerel tokeni. Ana ağ 3 Mayıs 2023’te açıldı. Sui’yi farklı kılan, verileri hesap bakiyeleri yerine tek tek “nesneler” hâlinde tutması ve akıllı sözleşmelerde Move dilini kullanması. Bu yazıda ağın nasıl çalıştığını, tokenin ne işe yaradığını, arzın kimde olduğunu ve önümüzdeki aylarda ne kadar SUI’nin dolaşıma gireceğini resmî verilerle ele alıyoruz.
Son haftaların gündemini ayrı yazılarda ele aldık: Sui Basecamp 2026 öncesi beklentiler ve Sui Foundation’ın DATA Network’e yaptığı 30 milyon dolarlık yatırım. Bu yazı ise projenin kendisine odaklanıyor.
Klasik blokzincirlerde işlemler tek bir kuyruğa girer; ağ kalabalıklaştığında herkes aynı sırada bekler ve ücretler yükselir. Sui’nin sorusu basit: Birbirine dokunmayan iki işlem neden birbirini beklesin?
Cevap veri modelinde. Sui’de her coin, NFT, likidite havuzu ya da oyun karakteri ayrı bir nesne; her birinin kimliği, sahibi ve sürüm numarası var. Ağ, bir işlemin hangi nesnelere dokunacağını önceden bildiği için çakışmayanları paralel yürütebiliyor. Proje bu yüzden ödemeler, oyunlar ve son dönemde sıkça andığı yapay zekâ ajanları gibi çok sayıda küçük işlem üreten alanlara oynuyor.
Sözleşmeler Sui Move ile yazılıyor. Move, varlıkları kopyalanamayan ve yanlışlıkla silinemeyen kaynaklar olarak ele alan, ilk olarak Diem için geliştirilen bir dil. Aptos da aynı aileyi kullanıyor; Sui ise kendi sürümünü nesne modeline göre uyarladı.
İşlemleri Mysticeti adlı DAG tabanlı uzlaşma protokolü sıralıyor. 6 Ağustos 2024 tarihli duyuruda Mysticeti’nin ana ağa alındığı ve uzlaşma gecikmesinin 390 milisaniyeye indiği açıklandı. Güncel dokümanlara göre tüm işlemler Mysticeti’den geçiyor, çakışmayanlar paralel yürütülüyor ve kesinlik genellikle 400–700 milisaniye sürüyor.
Ağı delegeli hisse ispatı (DPoS) ile çalışan doğrulayıcılar işletiyor. Zincir verisine göre 13 Ekim 2026’da başlayan 1279 numaralı epoch’ta 126 aktif doğrulayıcı ve yaklaşık 7,08 milyar SUI stake vardı. Bu rakam dolaşımdaki arzı aştığına göre henüz serbest kalmamış tokenlar da stake ediliyor; Sui Foundation’ın resmî sayfası da topluluk rezervinden doğrulayıcılara stake devredilen bir delegasyon programı tarif ediyor.
Ağın ilk geliştiricisi 2021’de kurulan Mysten Labs. Şirketin sitesinde kurucu ortak olarak CEO Evan Cheng, ürün direktörü Adeniyi Abiodun, baş kriptograf Kostas Chalkias ve baş bilim insanı George Danezis yer alıyor. a16z’nin Aralık 2021 tarihli notu, Cheng’in Meta’nın Novi Research birimini yönettiğini yazıyor ve Sam Blackshear’ı da kurucu ortaklar arasında sayıyor. Topluluk rezervi ve ekosistem programları ise Sui Foundation’ın elinde.
Aralık 2021’de a16z crypto liderliğinde 36 milyon dolarlık A serisi, Eylül 2022’de FTX Ventures liderliğinde 300 milyon dolarlık B serisi yapıldı; şirket değeri 2 milyar doların üzerinde açıklandı. Jump Crypto, Apollo, Binance Labs (bugünkü YZi Labs), Franklin Templeton ve Coinbase Ventures da yatırımcılar arasında. FTX çöktükten sonra Mysten Labs, Nisan 2023’te FTX’in hissesini ve SUI token haklarını yaklaşık 96 milyon dolara geri aldı.
Resmî dokümanlara göre SUI dört iş görüyor: staking ile ağ güvenliğine katılım, işlem ücreti (gas) ödemesi, uygulamalarda likit varlık olarak kullanım ve protokol yükseltmeleri gibi konularda zincir üstü oylama. Stake edilen SUI cüzdanda bir “stake nesnesi” olarak duruyor; ödül yalnızca stake’in baştan sona aktif olduğu epoch’lar için işliyor.
Gas ücretinin hesaplama kısmı doğrulayıcılara ve stake edenlere gidiyor. Depolama kısmı depolama fonuna aktarılıyor; veri silinirse ücretin yüzde 99’u iade ediliyor, yüzde 1’i fonda kalıyor. Nisan 2026’da referans gas fiyatı yaklaşık beş kat düşürüldü, Mayıs 2026’da desteklenen stablecoin’lerin transferi ücretsiz hâle geldi.
Sui’de ücretleri otomatik yakan, Ethereum’dakine benzer bir mekanizma yok. Dokümanlar, depolama fonu büyüdükçe dolaşımdan SUI çekildiğini söylüyor, ama ölçek küçük: Zincir verisine göre iade edilmeyecek depolama bakiyesi 13 Ekim 2026’da yaklaşık 1,38 milyon SUI. Vakfın 2026’da başlattığı geri alım programı da arzı azaltmıyor; stablecoin getirisiyle her gün alınan SUI yakılmıyor, ekosisteme yeniden dağıtılıyor.
Resmî dokümanlara göre maksimum arz 10 milyar SUI. CoinGecko ve CoinMarketCap toplam arzı da 10 milyar SUI gösteriyor; tokenların tamamı oluşturulmuş, ama büyük kısmı piyasada değil. Dolaşımdaki arz Sui’nin resmî dolaşım API’sine göre Ekim 2026 için 4.118.270.448 SUI, yani yüzde 41,18. CoinGecko (13 Ekim 2026, 07:11 TSİ), CoinMarketCap ve Tokenomist aynı rakamı veriyor. Ana ağ açılışında bu oran yaklaşık yüzde 5’ti; proje bilinçli olarak airdrop yapmadı.
Sui Foundation’ın Aralık 2022’de paylaştığı ilk dağılım şöyleydi:
| Grup | Pay | Miktar (SUI) |
|---|---|---|
| Topluluk rezervi (Sui Foundation yönetiminde) | %50 | 5 milyar |
| Erken katkıda bulunanlar | %20 | 2 milyar |
| Yatırımcılar (A ve B serileri) | %14 | 1,4 milyar |
| Mysten Labs hazinesi | %10 | 1 milyar |
| Topluluk Erişim Programı ve uygulama test kullanıcıları | %6 | 600 milyon |
Vakıf bu tabloyu “yaklaşık” diye sundu ve zamanla değişeceğini belirtti. Tokenomist bugün başka kategoriler kullanıyor: arzın yüzde 52,17’si “2030 sonrası”, yüzde 9,49’u staking sübvansiyonu; A serisi yüzde 7,14, B serisi yüzde 6,96. Tablolar bire bir karşılaştırılamıyor, ama yatırımcı payı (yaklaşık yüzde 14) iki kaynakta da örtüşüyor.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta kilitli kısmın büyüklüğü. Dolaşımda olmayan yaklaşık 5,88 milyar SUI’nin yalnızca 664,5 milyonu resmî takvimde Mayıs 2030’a kadar tarihlendirilmiş; kalan yaklaşık 5,22 milyar SUI için açıklanmış bir tarih yok.
Büyük tek seferlik açılımlar geride kaldı. Yatırımcıların bir yıllık cliff süresi Mayıs 2024’te bitti ve resmî veride dolaşım o ay yaklaşık 1,04 milyar SUI arttı. Üçüncü taraf takipçilere göre A ve B serisi dilimleri Mayıs 2026’da tamamlandı; resmî aylık artışın Haziran 2026’da yaklaşık 52 milyondan 24 milyon SUI’nin altına inmesi de bununla uyumlu.
Bugün iki tür akış var. Erken katkıda bulunanlar, topluluk rezervi ve Mysten Labs hazinesi her ay başında birer dilim alıyor; açılımlar aylık. Staking sübvansiyonu ise her 24 saatlik epoch sonunda dağıtılıyor ve zincirdeki parametrelere göre her 90 dağıtımda yüzde 10 azalıyor. Sıradaki indirim 14 Ekim 2026’daki epoch geçişiyle devreye giriyor: günlük miktar 282.429,5 SUI’den 254.186,6 SUI’ye iniyor.
Tablo resmî aylık dolaşım verisindeki artışa dayanıyor. Oranları 13 Ekim 2026 tarihli 4.118.270.448 SUI’lik dolaşım ve 10 milyar SUI’lik maksimum arz üzerinden biz hesapladık; grup dağılımı üçüncü taraf kaynaklardan.
| Beklenen tarih | Miktar (resmî aylık artış) | Dolaşıma oranı | Maks. arza oranı | Alıcı gruplar (yaklaşık) |
|---|---|---|---|---|
| 1 Kasım 2026 | 20.773.096 SUI | %0,504 | %0,208 | Erken katkıda bulunanlar 7,08–7,30 milyon; topluluk rezervi 4,00 milyon; Mysten Labs 2,07 milyon; staking sübvansiyonu yaklaşık 7,05 milyon (gün gün) |
| 1 Aralık 2026 | 20.597.054 SUI | %0,500 | %0,206 | Erken katkıda bulunanlar 6,90–7,22 milyon; topluluk rezervi 4,00 milyon; Mysten Labs 2,07 milyon; staking sübvansiyonu yaklaşık 6,77 milyon (gün gün) |
| 1 Ocak 2027 | 20.466.846 SUI | %0,497 | %0,205 | Erken katkıda bulunanlar, topluluk rezervi ve Mysten Labs toplam yaklaşık 12,84 milyon; kalanı staking sübvansiyonu |
| 3 ay toplamı | 61.836.997 SUI | %1,50 | %0,62 | Yatırımcı dilimi yok |
Kaynaklar arasında fark var. Erken katkıda bulunanların Kasım dilimini Bitrue ve MrNasdog 7,08 milyon, DefiLlama verisini kullanan Nox Terminal 7,30 milyon SUI gösteriyor. Nox, topluluk rezervi ve Mysten Labs dilimlerini bir gün önceye (31 Ekim, 30 Kasım) yazıyor; bu muhtemelen UTC saat yorumundan kaynaklanıyor. Bitrue’nun 13,15 milyonluk Kasım rakamı staking sübvansiyonunu içermediği için resmî 20,77 milyonun altında kalıyor.
Sonraki aylarda da aynı aylık düzen sürüyor. Sui Foundation bu takvimin tahmin olduğunu ve vakfın token kullanımına göre değişebileceğini belirtiyor; günleri kesin değil, beklenen ay başı olarak okumak gerekiyor.
| Ay | Tahmini artış (SUI) | Dolaşıma oranı | Maks. arza oranı |
|---|---|---|---|
| Şubat 2027 | 19.490.745 | %0,473 | %0,195 |
| Mart 2027 | 19.358.162 | %0,470 | %0,194 |
| Nisan 2027 | 19.297.953 | %0,469 | %0,193 |
| Mayıs 2027 | 17.426.518 | %0,423 | %0,174 |
| Haziran 2027 | 17.326.309 | %0,421 | %0,173 |
| Temmuz 2027 | 17.246.101 | %0,419 | %0,172 |
| Ağustos 2027 | 16.628.428 | %0,404 | %0,166 |
| Eylül 2027 | 16.628.428 | %0,404 | %0,166 |
| Ekim 2027 | 16.628.428 | %0,404 | %0,166 |
| 12 ay toplamı (Kasım 2026 – Ekim 2027) | 221.868.067 | %5,39 | %2,22 |
Şubat, Mayıs ve Ağustos 2027’deki düşüşler, staking sübvansiyonundaki yüzde 10’luk indirimlerle örtüşüyor gibi görünüyor. Zincir parametrelerinden yaptığımız hesaba göre sonraki indirimler yaklaşık 12 Ocak, 12 Nisan, 11 Temmuz ve 9 Ekim 2027’de; epoch saatleri kayarsa bir iki gün oynayabilir. Bu tablo şu anlama gelebilir: SUI’de arz baskısı sürüyor, ama tek bir büyük tarih yerine her ay benzer ve yavaşça azalan bir akış hâlinde.
Son bir yılın öne çıkan alanı stablecoin’ler. Yerel USDC ağa 2024’te geldi; Stripe’ın şirketi Bridge’in çıkardığı USDsui 4 Mart 2026’da ana ağa açıldı. Samsung da ABD’deki uygun Galaxy kullanıcılarına Samsung Wallet üzerinden sunacağı USDC hizmeti için Sui’yi altyapı ortağı seçti; Sui’nin blogu kapsamı 82 milyon cihaz olarak veriyor.
Bitcoin tarafında Hashi var: Yatırılan BTC karşılığında Sui’de hBTC basılıyor ve borç verme, kasa gibi ürünlerde teminat oluyor. Basecamp’te Hashi ana ağının Ekim içinde kademeli açılacağı ve 500 milyon doları aşan sermaye taahhüdü toplandığı duyuruldu; bu rakam hazır likidite değil, taahhüt. Walrus depolama ağı, zincir üstü emir defteri DeepBook ve 18 Şubat 2026’da NYSE Arca’da işlem görmeye başlayan Grayscale Sui Staking ETF’i (GSUI) de ekosistemin parçası.
Basecamp’teki saniyede 40.614.180 işlemlik rekor ise ana ağ uzlaşmasında değil, işlemlerin zincir dışında yürüyüp kapanınca Sui’ye yazıldığı “tüneller” içinde ölçüldü.
| Tarih | Gelişme |
|---|---|
| 3 Mayıs 2023 | Ana ağ açıldı, arzın yaklaşık %5’i dolaşımda |
| Mayıs 2024 | Bir yıllık yatırımcı cliff’i sona erdi |
| Temmuz–Ağustos 2024 | Mysticeti uzlaşması ana ağda |
| 18 Şubat 2026 | Grayscale Sui Staking ETF (GSUI) işlem görmeye başladı |
| 4 Mart 2026 | USDsui ana ağda |
| Nisan–Mayıs 2026 | Gas fiyatında yaklaşık 5 kat indirim, ücretsiz stablecoin transferi (v1.72) |
| 7–8 Ekim 2026 | Sui Basecamp Singapur: Hashi, Samsung Wallet, tünel testi |
| Ekim 2026 sonu | Hashi ana ağının kademeli açılışı (planlanan, kesin gün açıklanmadı) |
En somut risk ağ kesintileri. 21 Kasım 2024’te tıkanıklık kontrolü kodundaki bir hata ağı yaklaşık iki buçuk saat durdurdu; 14 Ocak 2026’da uzlaşmadaki bir hata yaklaşık altı saatlik duruşa yol açtı; 28–29 Mayıs 2026’da v1.72 güncellemesiyle bağlantılı üç ayrı duruş yaşandı. Sui’nin raporlarına göre fonlar risk altına girmedi ve kesinleşmiş işlemler geri alınmadı, ama bu sıklık ağın olgunlaşmasının sürdüğünü gösteriyor.
İkinci başlık merkezileşme. 22 Mayıs 2025’te Sui’nin önde gelen DEX’i Cetus’tan yaklaşık 223 milyon dolar çalındı; doğrulayıcılar yaklaşık 162 milyon doları dondurdu ve fonların geri alınması stake’in yüzde 90,9’unun desteğiyle zincir üstü oylamada onaylandı. Sonuç kullanıcıların lehine olsa da doğrulayıcıların gücü tartışma konusu oldu. Üçüncüsü arz: Kilitli 5,88 milyar SUI’nin büyük kısmı vakıf ve ilişkili havuzlarda ve bir bölümünün tarihi yok.
Rekabette en yakın akraba, Move’u ve Diem mirasını paylaşan Aptos (APT). Solana, Sei ve Monad gibi yüksek performanslı ağlar da aynı geliştirici ve likidite havuzu için yarışıyor. Sui’nin ödeme, Bitcoin finansmanı ve yapay zekâ ajanlarına yönelmesi bu yarışta farklılaşma çabası olarak okunabilir.
Projenin resmî sitesi sui.io, geliştirici dokümanları docs.sui.io adresinde. Arz takvimi sui.io/token-schedule sayfasında ve herkese açık dolaşım API’sinde yayımlanıyor. Mysten Labs’in sitesi mystenlabs.com.
Yatırım tavsiyesi değildir. Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; kripto paralar yüksek risk taşır, karar vermeden önce kendi araştırmanızı yapın.
📚 Yazarın Kitapları
Render (RENDER), boşta duran GPU gücünü 3D render ve yapay zekâ işleriyle buluşturan merkeziyetsiz bir…
Optimism (OP), Ethereum üzerindeki işlemleri daha ucuz ve hızlı hâle getirmek için tasarlanmış bir katman…
ZRO token kilit açılışı 20 Ekim 2026 Salı sabahı gerçekleşecek. Tokenomist takvim verisini aktaran TokenPost'a…
ARB token kilit açılışı bu hafta takvimdeki önemli tarihlerden biri. 16 Ekim 2026 Cuma günü,…
Standard Chartered RLUSD saklama hizmeti 12 Ekim 2026 itibarıyla devreye girdi. İngiliz bankası, Ripple'ın XRP…
Sui Foundation DATA Network anlaşması bu haftanın en dikkat çekici ekosistem haberlerinden biri oldu. Sui…