Stacks, Bitcoin’e doğrudan bağlı çalışan ve ona akıllı sözleşme, uygulama ve getiri katmanı eklemeyi hedefleyen bir ağ. Yerel tokeni STX; madencilerin ödülü, işlem ücreti ve ağın yeni “Bitcoin staking” düzeninde teminat olarak kullanılıyor. 2026 yazında devreye giren PoX-5 yükseltmesi, projenin ekonomisini baştan aşağı değiştirdi: Blok ödülü yeniden 1.000 STX’e çıkarıldı, kurumsal yatırımcılar BTC kilitlemeye başladı. Bu yazıda Stacks’in nasıl çalıştığını, STX arzının neden sabit olmadığını ve önümüzdeki 12 ayda hangi kaynaklardan yeni STX geleceğini tablolarla anlatıyoruz.
Bitcoin dünyanın en büyük kripto varlığı olsa da kendi zinciri üzerinde karmaşık uygulama çalıştırmaya uygun değil. Stacks bu boşluğu, Bitcoin’i değiştirmeden onun üstüne bir yürütme katmanı ekleyerek doldurmaya çalışıyor. Stacks blokları Bitcoin bloklarına “demirleniyor”; işlem geçmişi düzenli aralıklarla Bitcoin’e yazıldığı için ağı geriye sarmak, Bitcoin’in kendisini geriye sarmayı gerektiriyor.
Proje 2013’te Muneeb Ali ve Ryan Shea’nın kurduğu Blockstack’ten doğdu. 2019’da ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’nun (SEC) onayladığı Reg A+ kapsamında token satışı yapan ilk projelerden biri oldu. Bugün geliştirme tek bir şirkete değil, Stacks Foundation, Hiro, Stacks Labs ve Stacks Endowment gibi birkaç kuruma yayılmış durumda. Daha önce günün öne çıkan altcoinleri yazımızda STX’in Bitcoin staking gündemine kısaca değinmiştik.
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Tam adı / sembolü | Stacks (STX) |
| Ağ türü | Bitcoin’e bağlı, akıllı sözleşme destekli katman (Bitcoin L2) |
| Ana ağ | Ocak 2021 (Stacks 2.0); Nakamoto yükseltmesi 2024’ün son çeyreği |
| Uzlaşma | Proof of Transfer (PoX); güncel sürüm PoX-5, 30 Temmuz 2026’dan beri |
| Akıllı sözleşme dili | Clarity |
| Bitcoin varlığı | sBTC (1:1 BTC destekli, SIP-010 token standardı) |
| En küçük birim | 1 STX = 1.000.000 mikro-STX |
Stacks’in uzlaşma modeli Proof of Transfer, yani “transfer ispatı”. Klasik madencilikte elektrik harcanır; burada madenciler yeni STX kazanma şansı için Bitcoin harcıyor. Bu harcanan BTC, STX’ini kilitleyerek ağa katkı veren katılımcılara ödül olarak dağılıyor. Böylece Bitcoin’in kendi güvenliği ve likiditesi, STX ekonomisine doğrudan bağlanmış oluyor.
2024’ün son çeyreğinde tamamlanan Nakamoto yükseltmesi iki eski şikâyeti hedefledi: yavaş bloklar ve Bitcoin yeniden düzenlemelerine karşı kırılganlık. Artık bir madenci kazandığı Bitcoin bloğu süresince (“tenure”) çok sayıda hızlı blok üretebiliyor ve işlemler Bitcoin kesinliğine yüzde 100 bağlanıyor. Dokümanlara göre onaylanmış bir işlemi geri almak için hem kilitli STX’in yüzde 70’ini kontrol etmek hem de Bitcoin’e yüzde 51 saldırısı yapmak gerekiyor.
Aralık 2024’te ana ağa çıkan sBTC, BTC’ye 1:1 bağlı bir token. Kullanıcı BTC yatırıyor, diğer tarafta aynı miktarda sBTC alıyor; geri çekimde süreç tersine işliyor. Köprü, başlangıçta topluluk tarafından seçilen 15 imzacının ortak yönetimiyle başladı. Q3 raporuna göre ekim ortasında sBTC arzı 2.487 BTC seviyesindeydi.
Topluluk oylamasında 87 katılımcı 181,5 milyon STX ile SIP-045 önerisini neredeyse oybirliğiyle kabul etti. PoX-5, 30 Temmuz 2026’da Bitcoin bloğu 960.230’da Epoch 4.0 olarak aktive oldu. Yeni düzende iki yol var. İlki “protokol bondu”: Katılımcı BTC’sini Bitcoin ağında zaman kilidine alıyor, yanına STX kilitliyor ve yaklaşık altı ay (12 döngü) bağlı kalıyor; başlangıç döneminde bu kapasite Endowment’ın onay listesi üzerinden dağıtılıyor. İkincisi yalnızca STX kilitlemek; süre 1 ile 96 döngü arasında seçilebiliyor. Ödüller sBTC veya BTC olarak ödeniyor; bond sahiplerinin payı ayrıldıktan sonra kalan ödülün önerilen başlangıç oranı yüzde 85’i yalnızca STX kilitleyenlere, yüzde 15’i bir rezerv fonuna gidiyor. Her döngü 2.100 Bitcoin bloğu, yaklaşık iki hafta sürüyor ve teminat kesintisi (slashing) yok.
İlk sonuçlar Stacks Labs’in 15 Ekim 2026 tarihli Q3 raporunda var: 10 Eylül’de açılan Genesis Bond 230 BTC kapasitesini doldurdu, 8 Ekim’deki ikinci dönem 505 BTC getirdi. 21shares, HashKey Cloud, UTXO Management ve Sypher Capital ilk katılımcılar arasında. Hard fork tüm kilitli STX’i serbest bıraktığı için yeniden kilitleme gerekti; kilitli STX 392 milyondan 493 milyona çıktı. Bizim değerlendirmemiz: Kurumsal BTC’nin ilk iki dönemde küçük ama hızla büyüyen miktarlarda gelmesi, modelin talep gördüğünü gösteriyor; asıl sınav, aylık bond kapasitesi büyürken ödüllerin madenci gelirleriyle sürdürülebilir kalıp kalmayacağı olacak.
STX’in sabit bir tavanı yok. Uzun süre geçerli olan plan, blok ödülünün zamanla azalmasıydı; SIP-029 bu ödülü Nisan 2026’da 500 STX’e indirmişti. SIP-045 ise ödülü tenure başına sabit 1.000 STX’e geri çekti ve kademeli düşüş takvimini kaldırdı. Bu oranın PoX-5 başlangıç dönemi için geçici olduğu, bir sonraki PoX-6 önerisinde yeniden ele alınacağı belirtiliyor.
| Gösterge | Değer (STX) | Kaynak / zaman |
|---|---|---|
| Maksimum arz | Maksimum arz sınırı bulunmuyor | Stacks dokümanları, SIP-031/SIP-045; CoinGecko “max” alanı boş |
| Toplam arz | 1.876.923.625 | CoinGecko, 23.10.2026 07.07 TSİ |
| Dolaşımdaki arz | 1.876.923.625 | CoinGecko, 23.10.2026 07.07 TSİ |
| Stake edilen STX | ≈493 milyon | Stacks Labs Q3 2026 raporu (2. bond dönemi sonrası) |
| Bitcoin blok yüksekliği (referans) | 972.711 | mempool.space, 23.10.2026 07.09 TSİ |
Temmuz 2025’te aktive olan SIP-031, ekosistem gelişimi için Endowment’a ayrı bir STX akışı tanımladı. Bir defada 100 milyon STX işletme sermayesi basıldı ve mevcut kuruluşlardan 25 milyon STX aktarıldı. 100 milyon STX daha kilitli olarak basıldı; bu kısım her 4.383 Bitcoin bloğunda (yaklaşık ayda bir) 1/24’lük dilimlerle serbest kalıyor. Ayrıca beş yılda toplam 300 milyon STX, her tenure’da hazineye aktarılıyor: Bitcoin bloğu 960.300’den itibaren tenure başına 1.140 STX, 1.012.860’tan itibaren 1.705 STX. Öneri, ilk üç yıl için yaklaşık yüzde 7’lik toplam enflasyon hedefliyor; basım bittikten sonra bu oranın yüzde 2’nin altına inmesi bekleniyor. Endowment’ın kilitten çıkan tokenleri açık piyasada değil, 12–36 ay kilitli tezgâh üstü (OTC) satışlarla değerlendirmesi öngörülüyor.
Klasik anlamda ekip veya yatırımcı kilidi kalmadı; ama SIP-031’in kilitli dilimleri ve sürekli emisyon, takip edilmesi gereken yeni arz kaynakları. Dilim tarihleri Bitcoin blok yüksekliğine bağlı olduğu için takvim günü kesin değil. Aşağıdaki tarihleri 23 Ekim 07.09 TSİ’deki 972.711 numaralı bloktan, ortalama 10 dakikalık blok süresiyle biz hesapladık; birkaç gün sapabilir. Sürekli emisyon satırları üst sınır tahminidir, çünkü her Bitcoin bloğunda bir Stacks madencisi kazanmayabilir.
| Tarih | Miktar | Dolaşıma oranı | Maks. arza oranı | Alıcı grup |
|---|---|---|---|---|
| ~28.10.2026 (blok 973.485, tahmini) | 4,17 milyon STX | %0,222 | Sınır yok; toplama oranı %0,222 | Stacks Endowment (15/24. dilim; 12–36 ay kilitli OTC satışlar için) |
| ~28.11.2026 (blok 977.868, tahmini) | 4,17 milyon STX | %0,222 | Sınır yok; toplama oranı %0,222 | Stacks Endowment (16/24. dilim; 12–36 ay kilitli OTC satışlar için) |
| ~28.12.2026 (blok 982.251, tahmini) | 4,17 milyon STX | %0,222 | Sınır yok; toplama oranı %0,222 | Stacks Endowment (17/24. dilim; 12–36 ay kilitli OTC satışlar için) |
| 23.10.2026 – 23.01.2027 (sürekli, her tenure) | ≈13,2 mn (blok ödülü) + ≈15,1 mn (hazine) | %1,51 | — | Madenciler (1.000 STX/tenure) + Endowment hazinesi (1.140 STX/tenure) |
| Tarih | Miktar | Dolaşıma oranı | Maks. arza oranı | Alıcı grup |
|---|---|---|---|---|
| ~27.01.2027 (blok 986.634, tahmini) | 4,17 milyon STX | %0,222 | Sınır yok; toplama oranı %0,222 | Stacks Endowment (18/24. dilim; 12–36 ay kilitli OTC satışlar için) |
| ~27.02.2027 (blok 991.017, tahmini) | 4,17 milyon STX | %0,222 | Sınır yok; toplama oranı %0,222 | Stacks Endowment (19/24. dilim; 12–36 ay kilitli OTC satışlar için) |
| ~29.03.2027 (blok 995.400, tahmini) | 4,17 milyon STX | %0,222 | Sınır yok; toplama oranı %0,222 | Stacks Endowment (20/24. dilim; 12–36 ay kilitli OTC satışlar için) |
| ~29.04.2027 (blok 999.783, tahmini) | 4,17 milyon STX | %0,222 | Sınır yok; toplama oranı %0,222 | Stacks Endowment (21/24. dilim; 12–36 ay kilitli OTC satışlar için) |
| ~29.05.2027 (blok 1.004.166, tahmini) | 4,17 milyon STX | %0,222 | Sınır yok; toplama oranı %0,222 | Stacks Endowment (22/24. dilim; 12–36 ay kilitli OTC satışlar için) |
| ~29.06.2027 (blok 1.008.549, tahmini) | 4,17 milyon STX | %0,222 | Sınır yok; toplama oranı %0,222 | Stacks Endowment (23/24. dilim; 12–36 ay kilitli OTC satışlar için) |
| ~29.07.2027 (blok 1.012.932, tahmini) | 4,17 milyon STX | %0,222 | Sınır yok; toplama oranı %0,222 | Stacks Endowment (24/24. dilim; 12–36 ay kilitli OTC satışlar için) |
| 24.01.2027 – 23.10.2027 (sürekli, her tenure) | ≈39,3 mn (blok ödülü) + ≈51,8 mn (hazine) | %4,86 | — | Madenciler + Endowment hazinesi (~29.07.2027’den itibaren 1.705 STX/tenure) |
Tabloya göre bir yıl içinde Endowment’ın kilitli dilimlerinden 41,7 milyon STX serbest kalıyor; son dilim Temmuz 2027 sonunda. Sürekli emisyonun etkisi bundan daha büyük: Blok ödülü ve hazine akışı birlikte, en yüksek senaryoda yılda dolaşımdaki arzın yüzde 6’sına yakın yeni STX anlamına geliyor. Bu hesap, CoinGecko’nun dolaşım rakamının Endowment’ın kilitli STX’ini içerip içermediği belirsiz olduğu için yaklaşık okunmalı.
Geliştirici ekibin planına göre yeni bond dönemleri 2026 boyunca her ay açılacak ve kapasite her dönemde artırılacak. PoX-5’in yaklaşık bir yıl Endowment gözetiminde çalışması, ardından kapasite ve ödül oranlarının algoritmik hale geldiği PoX-6’ya geçilmesi öngörülüyor. sBTC tarafında imzacı setinin genişlemesi sürüyor; HashKey Cloud bu çeyrekte imzacılara katıldı.
Ağdaki uygulamaların çoğu Bitcoin’i “çalıştırma” fikri etrafında dönüyor: sBTC ile borç verme ve alma, merkeziyetsiz borsalar, likit staking tokenleri ve kurumsal getiri ürünleri. Q3 raporunda Zest Protocol’ün 80 milyon doları aşan kilitli değere ulaştığı, Stacking DAO’nun stBTC ürününün ilk 150 BTC’lik kapasitesinin bir günden kısa sürede dolduğu aktarılıyor. STX’in kendisi ise işlem ücreti, madenci ödülü ve staking teminatı olarak sistemin merkezinde.
Bitcoin’e programlanabilirlik getirme yarışında tek oyuncu STX değil. Lightning Network ödemelere, Rootstock (RSK) EVM uyumlu yan zincire, Babylon ise BTC’yi başka ağların güvenliği için stake etmeye odaklanıyor; BOB ve Botanix gibi yeni katman-2 projeleri de aynı kullanıcıyı hedefliyor. Stacks’in farkı, işlemlerini Bitcoin kesinliğine bağlaması ve BTC getirisini kendi token ekonomisiyle birleştirmesi. Zayıf yanı olarak Clarity dilinin Solidity kadar yaygın olmaması ve enflasyonist arz yapısı sayılabilir.
Resmî site: stacks.co · Dokümanlar: docs.stacks.co · SIP’ler: github.com/stacksgov/sips · Blok gezgini: explorer.hiro.so
Yatırım tavsiyesi değildir. Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; kripto paralar yüksek risk taşır, karar vermeden önce kendi araştırmanızı yapın.
📚 Yazarın Kitapları
HSBC’nin HKMA lisanslı Hong Kong doları stablecoin’i RedCoin (RCHKD) 23 Ekim 2026’da PayMe’de kullanıma açıldı.…
VeChain’in iki tokenli ekonomisi, Hayabusa ile delege edilmiş hisse ispatına geçiş, StarGate staking’i, Interstellar EVM…
USD₮ transferleri için tasarlanan Plasma’nın teknik yapısı, XPL’nin 10 milyarlık başlangıç arzı, ekip ve yatırımcı…
Son 24 saatin doğrulanmış kripto kulisleri: Starknet oylaması, Chainlink–LG CNS ortaklığı, Uniswap v4, WAX köprü…
Polkadot Topluluk Vakfı, Fearless Wallet tarayıcı eklentisinin dört sürümünün kilit açılışında özel anahtarları dış sunucuya…
Tianjin’de savcılık, Qian Zhimin’den İngiltere’de alınan 61.896 Bitcoin için müsadere başvurusu yaptı; mahkeme altı aylık…