NEAR Protocol (NEAR), ağı parçalara bölerek (sharding) ölçeklenen, hisse ispatıyla çalışan bir katman 1 blokzincir; NEAR de bu ağın yerel tokeni. Ana ağın ilk bloğu 22 Nisan 2020’de üretildi, token transferleri 13 Ekim 2020’de açıldı. Proje son iki yılda kendini zincirler arası işlem katmanı NEAR Intents ve yapay zekâ ajanları üzerinden konumlandırıyor. Bu yazıda ağın nasıl çalıştığını, tokenin işlevini, enflasyon ve yakım dengesini, arzın bugünkü durumunu ve masadaki yeni enflasyon önerisini resmî kaynaklarla ele alıyoruz.
Klasik bir blokzincirde her düğüm her işlemi tek tek işler ve tüm durumu saklar. Bu, kullanıcı sayısı arttıkça ağı yavaşlatır ve pahalılaştırır. Kurucular sorunu baştan altyapı meselesi olarak gördü: İş yükünü düğümler arasında bölüştürmek, böylece kapasiteyi talebe göre artırabilmek.
İkinci hedef kullanılabilirlikti. Bu ağda hesaplar uzun onaltılık adresler yerine “isim.near” gibi okunabilir isimler taşıyabiliyor ve her hesap aynı zamanda bir akıllı sözleşme gibi davranıyor. Bu yapı, farklı yetkilere sahip anahtarlar tanımlamayı ve işlemleri kullanıcı adına başkasının ödemesini kolaylaştırıyor. Son dönemde ise odak “zincir soyutlaması”na kaydı: Kullanıcının hangi zincirde olduğunu bilmeden işlem yapabilmesi.
Ağın temelinde Nightshade adlı sharding tasarımı var. Hesaplama ve depolama paralel alt kümelere bölünüyor; her doğrulayıcı tüm ağı değil, kendine düşen parçayı işliyor. Near One’ın Ekim 2025 tarihli duyurusu ağın durumsuz doğrulama (stateless validation) modeline geçtiğini ve 300’ü aşkın aktif doğrulayıcı bulunduğunu belirtiyor. Bitwise’ın Eylül 2026 tarihli açıklamasına göre işlemler yaklaşık 1,2 saniyede kesinleşiyor.
Bunun üzerine iki katman inşa edildi. 2024’te ana ağa gelen Chain Signatures, ağdaki bir akıllı sözleşmenin Bitcoin veya Ethereum gibi başka zincirlerde işlem imzalayabilmesini sağlıyor. Aynı yılın Kasım ayında beta olarak açılan Intents ise kullanıcının “şu tokeni şu zincirde şuna çevir” gibi bir sonuç tanımladığı, çözücülerin (solver) bu sonucu en iyi şekilde gerçekleştirmek için yarıştığı bir sistem. Köprüleri ve rotaları kullanıcının yerine çözücüler düşünüyor.
Intents’in büyümesi projenin bugünkü hikâyesini belirliyor. Projenin Şubat 2026 tarihli yazısı toplam hacmi 13 milyar doların üzerinde verirken, Bitwise 29 Eylül 2026’da bu rakamı 32 milyar doların üzerinde açıkladı. Hacim, tek başına ağın değer yarattığını göstermez; ama ücret modelinin neden önem kazandığını açıklıyor.
NEAR, 2018’de Illia Polosukhin ve Alexander Skidanov tarafından kuruldu. Polosukhin, bugünkü büyük dil modellerinin temelini oluşturan Transformer mimarisini tanıtan 2017 tarihli “Attention Is All You Need” makalesinin yazarlarından biri. Skidanov ise MemSQL’de (bugünkü SingleStore) dağıtık veritabanı geliştirmişti. İkili aslında bir yapay zekâ girişimiyle yola çıktı; farklı ülkelerdeki katkıcılara ödeme yapmakta zorlanınca blokzincire yöneldi. Bugün ekosistemi NEAR Foundation, protokol geliştirmeyi büyük ölçüde Near One yürütüyor.
Finansman tarafında iki büyük tur öne çıkıyor. Ocak 2022’de Three Arrows Capital liderliğinde, Alameda, Jump ve MetaWeb’in katıldığı 150 milyon dolarlık tur yapıldı. Nisan 2022’de ise Tiger Global liderliğinde 350 milyon dolar toplandı. Yatırımcılardan ikisinin, Three Arrows ve Alameda’nın, aynı yıl çöktüğünü de not etmek gerekiyor.
Resmî dokümanlar tokene üç rol veriyor: staking ile ağ güvenliği, işlem ve depolama için hesap birimi, uygulamalar arasında değişim aracı. Depolama kısmı bu ağa özgü: Zincirde veri tutan hesap ya da sözleşme, kapladığı alana göre bir miktar tokeni bakiyesinde bekletmek zorunda. Yani token, ağdaki yer kaplama hakkını da temsil ediyor.
Token artık yönetişimde de kullanılıyor. House of Stake adlı yapıda tokenlerini kilitleyen kullanıcılar veNEAR alıyor ve ekonomik parametrelerle ilgili önerilerde söz sahibi oluyor. Yüzde 2,5’e inen enflasyon da bu süreçten geçti.
2020 tarihli ekonomi belgesine göre işlem ücretlerinin yüzde 70’i yakılıyor, yüzde 30’u işlemin dokunduğu sözleşmelere geri ödeniyor. Yeni basılan tokenlerin yüzde 90’ı doğrulayıcılara ve onlara stake eden kullanıcılara, yüzde 10’u protokol hazinesine gidiyor. Staking delegasyonla yapılabiliyor; ödüller epoch sonlarında dağıtılıyor. 1,6% önerisinin metnine göre 22 Eylül 2026 itibarıyla arzın yüzde 57,3’ü stake edilmemiş durumdaydı ve brüt staking getirisi yüzde 4,80 civarındaydı. Bitwise ise 25 Eylül verisiyle ortalama getiriyi yaklaşık yüzde 5 olarak veriyor.
Şubat 2026’da Intents’te ücret anahtarı açıldı: Dağıtım ortaklarıyla gelir paylaşımı otomatikleşti ve ödemeler NEAR cinsinden yapılmaya başlandı. Resmî açıklamaya göre o tarihe kadar Intents gelirinden 1 milyon doların üzerinde NEAR geri alımı yapıldı. Ancak geri alınan tokenlerin yakılması zorunlu değil; gelirleri yönetecek yapı, geri alım, kilitleme ya da başka araçlar arasında yönetişimle karar verecek ve belge hiçbir mekanizmanın garanti olmadığını vurguluyor.
Genesis’te 1 milyar NEAR oluşturuldu. O günden bu yana arz, yıllık basımla büyüdü; ücret yakımı bu artışı yalnızca kısmen dengeledi. CoinGecko 14 Ekim 2026 sabahı (07:04 TSİ) toplam arzı 1.308.887.886, dolaşımdaki arzı 1.308.887.848 NEAR gösteriyor; iki rakam neredeyse aynı. Maksimum arz sınırı bulunmuyor: NEAR enflasyonist bir token ve azami yıllık basım oranı Ekim 2025’teki nearcore 2.9.0 güncellemesiyle yüzde 5’ten yüzde 2,5’e indirildi.
Projenin 2020’de yayımladığı dağılım şöyleydi. Yüzdeler yuvarlama nedeniyle toplamda yüzde 100’ü çok az aşıyor:
| Grup | Pay | Genesis karşılığı (yaklaşık, milyon NEAR) |
|---|---|---|
| Topluluk hibe ve programları | %17,2 | 172 |
| Önceki destekçiler (büyük) | %17,6 | 176 |
| Çekirdek katkıcılar (ekip) | %14,0 | 140 |
| Topluluk satışı (Ağustos 2020) | %12,0 | 120 |
| Erken ekosistem | %11,76 | 117,6 |
| Operasyon hibeleri | %11,4 | 114 |
| Vakıf fonu | %10,0 | 100 |
| Küçük destekçiler | %6,1 | 61 |
Belgeye göre ekip üyelerinin tamamı 12 ay cliff’li 4 yıllık kilide, destekçiler 12 ila 36 aylık kilitlere tabiydi ve genesis arzının tamamı transferlerin açılmasından itibaren 60 ay içinde serbest kalacaktı. Bu süre Ekim 2025’te doldu. Şubat 2026 tarihli resmî yazı ve Bitwise’ın ETF duyurusu da arzın tamamen kilitsiz olduğunu teyit ediyor.
Takvimli bir kilit açılımı kalmadığı için ağda arz baskısının kaynağı artık yeni basım. Yüzde 2,5’lik azami oranı bugünkü 1,309 milyar arza uyguladığımızda günde yaklaşık 89.650, yılda yaklaşık 32,7 milyon NEAR çıkıyor. Bu tavan bir rakam; yakılan ücretler net artışı biraz azaltıyor. Basım her epoch sonunda gerçekleştiği için açılım tek seferlik değil, sürekli ve doğrusal.
| Dönem | Kilit açılımı | Azami yeni basım (NEAR) | Dolaşıma oranı | Toplam arza oranı | Alıcı |
|---|---|---|---|---|---|
| 14–31 Ekim 2026 | Yok | ≈1.613.700 | %0,12 | %0,12 | %90 staking, %10 hazine |
| Kasım 2026 | Yok | ≈2.689.500 | %0,21 | %0,21 | %90 staking, %10 hazine |
| Aralık 2026 | Yok | ≈2.779.100 | %0,21 | %0,21 | %90 staking, %10 hazine |
| 1–13 Ocak 2027 | Yok | ≈1.165.500 | %0,09 | %0,09 | %90 staking, %10 hazine |
| 3 ay toplamı | Yok | ≈8.247.800 | %0,63 | %0,63 | Basım, satış zorunluluğu yok |
Hesabı 14 Ekim 2026 tarihli CoinGecko arzı üzerinden biz yaptık. Dolaşım ve toplam arz neredeyse eşit olduğu için iki oran aynı çıkıyor. Basılan tokenlerin büyük kısmı stake edenlere gittiği için bunların ne kadarının piyasaya ulaştığı, ödül alanların davranışına bağlı.
| Dönem | Kilit açılımı | Azami yeni basım (NEAR) | Bugünkü arza oranı |
|---|---|---|---|
| 14 Ocak – 31 Mart 2027 | Yok | ≈6,90 milyon | %0,53 |
| Nisan – Haziran 2027 | Yok | ≈8,16 milyon | %0,62 |
| Temmuz – Eylül 2027 | Yok | ≈8,25 milyon | %0,63 |
| 1–13 Ekim 2027 | Yok | ≈1,17 milyon | %0,09 |
| 12 ay toplamı (14 Ekim 2026 – 14 Ekim 2027) | Yok | ≈32,7 milyon | %2,50 |
Bu tablo mevcut kuralı yansıtıyor; değişebilir. 7 Ekim 2026’da NEAR yönetişim forumunda azami basımı 24 ay içinde, her epoch’ta küçük adımlarla yüzde 2,5’ten yüzde 1,6’ya indirmeyi öneren bir taslak yayımlandı. SVRN CEO’su Sal Ternullo’nun hazırladığı öneri 90 günlük bir hazırlık süresi, 90/10 staking-hazine bölüşümünün korunması ve indirimin durdurulabileceği ama geri alınamayacağı bir yapı öngörüyor. Metne göre değişiklik iki yılda 11,8 milyon, altı yılda 66,1 milyon tokenlik basımı engelleyecek; brüt staking getirisi ise ilk iki yılda yüzde 4,80’den yüzde 3,93 ve yüzde 3,07’ye inecek.
13 Ekim itibarıyla öneri hâlâ “taslak” statüsünde. House of Stake oylamasından geçse bile doğrulayıcıların yeni sürümü benimsemesi gerekiyor; 90 günlük süre nedeniyle önümüzdeki üç ayın basımını etkilemesi beklenmiyor. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, önerinin bedelini stake edenlerin daha düşük getiriyle ödeyecek olması. Forumdaki tartışmanın küçük doğrulayıcıların sürdürülebilirliği etrafında yoğunlaşması da bundan.
| Tarih | Gelişme |
|---|---|
| 2018 | Polosukhin ve Skidanov projeyi kurdu |
| 22 Nisan 2020 | Genesis: 1 milyar NEAR |
| 13 Ekim 2020 | Transferler açıldı, topluluk yönetimli ana ağ |
| Ocak ve Nisan 2022 | 150 milyon ve 350 milyon dolarlık turlar |
| 2024 | Chain Signatures ana ağda; Kasım’da Intents beta |
| Ekim 2025 | nearcore 2.9.0 ile azami enflasyon %5’ten %2,5’e indi; genesis arzının tamamı kilitsiz |
| 23 Şubat 2026 | Intents ücret anahtarı devreye girdi |
| 29 Eylül 2026 | Bitwise NEAR ETF (NRR) NYSE Arca’da işlem görmeye başladı |
| 7 Ekim 2026 | %1,6 hedefli basım indirimi taslağı yayımlandı |
| 2026 hedefleri | Confidential Intents, dinamik yeniden sharding, kuantuma dayanıklı imza |
ETF tarafında Bitwise, fondaki tokenleri kendi bünyesinde stake edeceğini ve yönetim ücretinin yüzde 0,75 olduğunu açıkladı. Bu, ABD’deki kurumsal yatırımcıya yeni bir erişim kanalı açıyor; fonun ne kadar talep göreceği ise zamanla belli olacak.
Yüksek performanslı katman 1 alanında NEAR; Solana, Sui ve Aptos ile aynı geliştirici havuzu için yarışıyor. Zincirler arası işlem tarafında LayerZero gibi mesajlaşma protokolleri ve çözücü tabanlı başka sistemler Intents’in doğrudan rakibi. Yapay zekâ anlatısında ise Bittensor, Render ve benzerleri öne çıkıyor; bu alandaki genel tabloyu yapay zekâ coinleri yazımızda ele almıştık.
Risk tarafında ilk başlık değer yakalama. Ücret yakımı küçük kaldıkça arz net olarak büyümeye devam ediyor ve geri alımların ölçeği yönetişim kararlarına bağlı. İkincisi doğrulayıcı ekonomisi: Basımın azalması küçük doğrulayıcıları zorlayabilir. Üçüncüsü yoğunlaşma; Intents hacminin büyük kısmının birkaç çözücü ve entegrasyon ortağı üzerinden aktığı bir yapıda kesintiler ya da güvenlik sorunları tüm hikâyeyi etkileyebilir.
Projenin resmî sitesi near.org, geliştirici dokümanları docs.near.org adresinde. Yönetişim tartışmaları gov.near.org forumunda, protokol duyuruları Near One blogunda yayımlanıyor.
Yatırım tavsiyesi değildir. Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; kripto paralar yüksek risk taşır, karar vermeden önce kendi araştırmanızı yapın.
📚 Yazarın Kitapları
ABD enflasyon verisi 14 Ekim 2026’da, saat 15:30 TSİ civarında ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu (BLS)…
Jito (JTO), Solana ağında blok üretimi, MEV ve likit staking etrafında kurulmuş bir altyapı projesi;…
SKALE Coin bir aydır yeniden gündemde, ama sebebi tek bir haber değil. Ağustos sonunda yaşanan…
ZKsync Coin son bir ayda sessizce yüzde 66'ya yakın değer kazandı ve Telegram grubumuzda en…
XCN Coin son bir haftada iki zıt yöne çeken haberle gündemde. Onyx topluluğu 13 Ekim…
Tarih: 14 Ekim 2026, Çarşamba · Araştırma dönemi: 13 Ekim 07.00 – 14 Ekim 07.00…