Cosmos, “her uygulama kendi blokzincirine sahip olabilir” fikri üzerine kurulu bir teknoloji ailesinin adı. ATOM ise bu ailenin merkezindeki Cosmos Hub ağının yerel tokeni. İkisi çoğu zaman aynı şeymiş gibi anılıyor, oysa yüzlerce zincirin kullandığı yazılım yığını ile ATOM’un güvenliğini sağladığı tek bir ağ arasında önemli bir fark var. 2026’da Hub tarafında köklü kararlar alındı: ortak güvenlik ürünü Interchain Security kaldırıldı, enflasyon yeniden masaya geldi, Eylül’de de komşu bir zincirdeki saldırı yüzünden ağ bir günlüğüne durduruldu.
Ekosistemi iki katmanda düşünmek işleri kolaylaştırıyor. Birinci katman açık kaynak araç seti: zincir kurmak isteyen ekip Go diliyle yazılmış Cosmos SDK’yı alıyor, uzlaşma için CometBFT motorunu (eski adıyla Tendermint Core), diğer zincirlerle haberleşmek için IBC protokolünü kullanıyor. Mart 2025’ten beri sete Ethereum uyumlu sözleşmeler için Cosmos EVM de eklendi. Cosmos Labs’in Eylül 2025 tarihli açıklamasına göre bu yığın 150’den fazla zincirde canlı.
İkinci katman Cosmos Hub: Mart 2019’da açılan, bugün cosmoshub-4 kimliğiyle çalışan ve güvenliğini ATOM stake edenlerin sağladığı tekil ağ. SDK ile zincir kuran bir projenin ATOM kullanma zorunluluğu yok; Celestia ya da Injective aynı araçlarla kuruldu ama kendi token ve doğrulayıcılarıyla çalışıyor. Yani ekosistemin büyümesi ATOM’a kendiliğinden değer taşımıyor. Hub tartışmalarının çoğu bu boşluğun nasıl kapatılacağı etrafında dönüyor.
IBC’nin farkı, iki zincirin birbirini hafif istemcilerle (light client) doğrulaması; arada bir şirketin işlettiği köprü sözleşmesi yok. Hub’da üretim düzeyinde IBC 18 Şubat 2021’deki Stargate yükseltmesiyle açıldı. Nisan 2025’te gelen IBC Eureka ise aynı yapıyı Ethereum’a uzattı.
İlk görev güvenlik. Hub hisse ispatıyla (PoS) çalışıyor ve blokları üreten 180 doğrulayıcının ağırlığı, onlara delege edilen ATOM’a göre belirleniyor. Kural ihlalinin bedeli de ATOM’la ödeniyor: çift imza atan doğrulayıcının stake’inin yüzde 5’i, uzun süre çevrimdışı kalanınkinin on binde biri kesiliyor.
İkinci görev yönetişim. Yükseltmeler, parametreler ve topluluk havuzu harcamaları zincir üstü oylamayla belirleniyor; teklif için 500 ATOM depozito gerekiyor, oylama yedi gün sürüyor ve stake edilen ATOM’un en az yüzde 40’ı oy kullanmazsa teklif reddedilmiş sayılıyor. ATOM ayrıca işlem ücretlerinde ve Şubat 2026’dan beri tokenfactory modülüyle yeni token oluşturmanın 10 ATOM’luk ücretinde kullanılıyor.
Teknik çerçeve, Jae Kwon ve Ethan Buchman imzalı Cosmos whitepaper’ında çizildi. Fonlama İsviçre’nin Zug kentindeki kâr amacı gütmeyen Interchain Foundation (ICF) üzerinden yapıldı: 6 Nisan 2017’deki halka açık turda 864 adres yaklaşık 16,03 milyon dolar yatırdı, ATOM başına 0,10 dolar uygulandı. Tohum destekçilerinin katkısı 300 bin dolardı. Bugünkü anlamda yıllara yayılan bir risk sermayesi payı yok.
ICF 2024 sonunda Skip Protocol’ü satın aldı; şirket önce Interchain Labs, 4 Eylül 2025’ten itibaren Cosmos Labs adını aldı. SDK, IBC, CometBFT, Cosmos EVM, Skip:Go ve Hub yazılımının bakımı artık bu ekipte. 15 Ekim 2026’daki topluluk görüşmesinde aktarılana göre vakıf strateji ve bütçeyi belirliyor, Cosmos Labs uyguluyor, topluluk havuzu ise yalnızca ATOM sahiplerinin oyuyla harcanabiliyor. Aynı görüşmede ICF’nin bu yıl ATOM satmayı bıraktığı da söylendi. İlişkinin gergin dönemleri de oldu: Eylül 2024’te Hub yönetişimi, ICF liderliğine güvensizlik bildiren sinyal teklifini kabul etmişti.
Maksimum arz sınırı bulunmuyor. Her blokta yeni ATOM basılıyor; genesis’teki 236,2 milyonluk arz bugün bunun yaklaşık 2,27 katı.
| Gösterge | Değer | Kaynak / zaman |
|---|---|---|
| Maksimum arz | Yok (sabit tavan tanımlı değil) | Zincir parametreleri; CoinGecko ve CMC’de de boş |
| Toplam arz (zincir) | 536.902.667 ATOM | Cosmos Hub bank modülü, blok 33.475.906, 19.10.2026 07:03 TSİ |
| Toplam arz (CoinGecko) | 536.893.284 ATOM | CoinGecko, 19.10.2026 07:03 TSİ |
| Dolaşımdaki arz (CoinGecko) | 536.884.565 ATOM | CoinGecko, 19.10.2026 07:03 TSİ |
| Dolaşımdaki = toplam arz (CMC) | 536.685.881 ATOM | CoinMarketCap, 19.10.2026 07:03 TSİ |
| Stake edilen (bonded) | 336.807.680 ATOM (%62,7) | Staking havuzu, 19.10.2026 |
| Topluluk havuzu | ≈11,46 milyon ATOM | Distribution modülü, 19.10.2026 |
Dolaşım ile toplam arzın neredeyse eşit çıkması normal: protokolde bekleyen bir ekip ya da yatırımcı kilidi yok, stake edilen ATOM da veri sitelerinde dolaşımda sayılıyor. CoinMarketCap’in rakamı zincirin yaklaşık 217 bin ATOM gerisinde ve site bu farkı açıklamıyor; en güncel değer için zincirdeki bank modülü esas alınmalı.
Kural basit: stake oranı yüzde 67’nin altına düştükçe enflasyon artıyor, üstüne çıktıkça azalıyor. Bant yüzde 7 ile 10 arasında. Bugün stake oranı yüzde 62,7 olduğu için enflasyon tavanda.
| Parametre | Güncel değer | Ne anlama geliyor? |
|---|---|---|
| Enflasyon tavanı | %10 | Prop 848 ile Kasım 2023’te %20’den indirildi |
| Enflasyon tabanı | %7 | Prop 868 ile 0’a çekme önerisi Ocak 2024’te reddedildi |
| Hedef stake oranı | %67 | Bu oranın altında enflasyon tavana doğru itilir |
| Anlık enflasyon | %10 | Stake oranı %62,7 olduğu için tavanda |
| Yıllık ihraç (parametre) | ≈53,69 milyon ATOM | annual_provisions değeri |
| Topluluk vergisi | %2 | Prop 996 ile Mayıs 2025’te %10’dan geri indirildi |
Gözden kaçan bir ayrıntı var. Parametreler yılda 4,36 milyon blok, yani yaklaşık 7,2 saniyelik blok süresi varsayıyor. 7–19 Ekim 2026 arasındaki ortalama ise 5,7 saniye civarında. Blok başına basılan miktar sabit kaldığı için bu hızda yıllık fiili ihraç yüzde 10 yerine yaklaşık yüzde 12,7’ye çıkıyor. Bu, zincir verisinden yaptığımız bir hesap; resmi bir açıklama değil ve blok süresiyle değişir.
Tartışmanın kökü Kasım 2023’teki Prop 848. Cosmos Labs’in Gauntlet ile yürüttüğü ve Temmuz 2026’da yayımlanan ilk faz raporuna göre tavanın yüzde 20’den 10’a inmesi, yedi gün içinde arzın yüzde 10,25’i kadar satış tepkisi doğurdu. Rapor, Hub’ın ödül olarak serbest bıraktığı likit token miktarının NEAR’ın yaklaşık 3,6, Ethereum’un 5,7 katı olduğunu da tespit etti. İkinci faz dinamik ihraç ve ödüllerin zamana yayılması gibi seçenekleri inceliyor. 15 Ekim 2026 itibarıyla çalışma tamamlandı ama rakam, hedef ya da tarih paylaşılmadı. Zincire sunulmuş bir enflasyon değişikliği şu an yok.
İlk dağılım 2017 fonlama şartlarına göre yapıldı; ICF’nin genesis önerisi 984 hesaba toplam 236.198.958 ATOM ayırıyordu:
| Grup | ATOM | Genesis payı | Kilit durumu |
|---|---|---|---|
| Halka açık fonlama katılımcıları (Nisan 2017) | ≈160,29 milyon | %67,9 | Vesting yok |
| Tohum, stratejik ve erken destekçiler | 28.666.667 | %12,1 | Vesting yok |
| All in Bits (Tendermint) | 23.619.896 | %10 | Büyük kısmı ağın açılışından 2 ay sonra başlayan sürekli vesting; çalışan payı 12 ay kilitli |
| Interchain Foundation | 23.619.896 | %10 | Vesting yok |
| Toplam | 236.198.958 | %100 |
Vesting’e tabi tek büyük grup All in Bits’ti ve bu takvimler yıllar önce tamamlandı. Bugünkü arzın yarısından fazlası genesis’ten değil, sonraki yılların enflasyonundan geliyor. Yakım tarafı ise zayıf: protokolde ücretleri ya da geliri düzenli yakan bir mekanizma yok. Tek istisna NoWithVeto oylarıyla reddedilen tekliflerin depozitolarının yakılması; bunun arza etkisi önemsiz.
Resmi belgeler ve zincir verisi planlanmış bir ekip ya da yatırımcı açılımı göstermiyor. CryptoRank’te yaklaşan olay yok; sitedeki son kayıt 6 Ağustos 2023 tarihli ama genesis belgesindeki All in Bits takvimiyle örtüşmediği için dikkate almadık. Tokenomist’in ATOM sayfasındaki takvim ise herkese açık okunamıyor. ICF, Cosmos Labs ve vakıf üyelerinin ücretlerinde ATOM’u vesting ve kilitlerle kullandığını açıkladı, ancak miktar ve tarih vermedi. Resmi kaynaklarda bir yıllık kesin kilit açılım takvimi bulunamadı.
Arzı asıl büyüten şey sürekli ihraç. Aşağıda bunu mevcut yüzde 10 parametre ve son iki haftanın blok süresiyle tahmin ettik; yönetişim enflasyonu değiştirirse ya da stake oranı yüzde 67’yi aşarsa rakamlar değişir.
| Tarih | Miktar | Dolaşıma oranı | Toplam arza oranı | Alıcı grup |
|---|---|---|---|---|
| Planlanmış kilit açılımı yok | 0 | %0 | %0 | — |
| Her blokta (sürekli ihraç, KCC tahmini) | ≈17–18 milyon ATOM | ≈%3,3 | ≈%3,3 (maksimum arz yok) | %98 staker ve doğrulayıcılar, %2 topluluk havuzu |
| Tarih | Miktar | Dolaşıma oranı | Toplam arza oranı | Alıcı grup |
|---|---|---|---|---|
| Planlanmış kilit açılımı yok | 0 | %0 | %0 | — |
| ICF ve Cosmos Labs ücret vesting’i / kilitleri | Açıklanmadı | — | — | Cosmos Labs ve vakıf çalışanları |
| 19.01.2027–19.10.2027 sürekli ihraç (KCC tahmini) | ≈55 milyon ATOM | ≈%10,3 | ≈%10,3 (maksimum arz yok) | %98 staker ve doğrulayıcılar, %2 topluluk havuzu |
12 aylık toplam tahmin 70–73 milyon ATOM civarında. Bu miktar tek seferde piyasaya inmiyor, her blokta küçük parçalar halinde staker’lara dağıtılıyor.
Stake etmek için bir doğrulayıcıya delege etmek yeterli; ATOM cüzdanda kalıyor ama transfer edilemiyor. Hub’da asgari doğrulayıcı komisyonu yüzde 5. Stake’i çözmek 21 gün sürüyor; bu sürede ödül işlemiyor ama doğrulayıcı ceza alırsa kesinti yine payınıza yansıyabiliyor. Ödül oranı enflasyona, stake oranına ve komisyona göre değişiyor. Basılan ATOM tüm sahiplerin payını sulandırdığı için bu ödüller net kazanç anlamına gelmiyor; stake etmeyenin payı ise her blokta biraz daha küçülüyor.
Sıvı staking tarafında Stride ve Drop gibi protokoller stake edilmiş ATOM’u temsil eden tokenler çıkarıyor. Eylül 2026 olayı bu katmanın riskini de gösterdi.
Son iki yılın yönü belli: Hub, ortak güvenlik vaadinden vazgeçip daha sade ve kurumlara hizmet veren bir ağa dönüşmeye çalışıyor.
| Tarih | Gelişme |
|---|---|
| 18 Mart 2025 | evmOS açık kaynak oldu, Cosmos EVM adıyla geliştirilmeye başlandı |
| Mart–Nisan 2025 | Gaia v23 ile IBC v2 Hub’a geldi; IBC Eureka 10 Nisan’da Ethereum bağlantısıyla açıldı |
| Temmuz 2025 | Gaia v25: Hub, Cosmos SDK v0.53 ana hattına döndü (Prop 1003) |
| Ağustos 2025 | CosmWasm akıllı sözleşme dağıtımı herkese açıldı (Prop 1007) |
| 4 Eylül 2025 | Interchain Labs’in adı Cosmos Labs oldu |
| Şubat 2026 | Gaia v26 ile tokenfactory modülü eklendi (Prop 1024) |
| Mart 2026 | Gaia v27 yeni tüketici zinciri oluşturmayı kapattı (Prop 1025) |
| Nisan 2026 | Osmosis’in Hub ile birleşme teklifi reddedildi (Prop 1029) |
| 2 Eylül 2026 | Gaia v28 ile Interchain Security tamamen kaldırıldı (Prop 1052) |
| 22–23 Eylül 2026 | Neutron saldırısı sonrası Hub durduruldu ve yeniden başlatıldı |
| Ekim 2026 | ATOM, Paxos’un desteklenen varlıkları arasında (Prop 1054) |
En büyük kırılma Interchain Security’nin kaldırılması. 2023’te Neutron ve Stride ile başlayan modelde Hub doğrulayıcıları başka zincirleri de güvenceye alıyor, staker’lar karşılığında gelir bekliyordu. Cosmos Labs Şubat 2026’da, tüketici zincirlerinin doğrulama maliyetini karşılayacak geliri üretemediğini ve yeni talep kalmadığını açıkça yazdı. Neutron 2025’te kendi yoluna gitme kararı aldı; v27 yeni zincir eklemeyi kapattı, v28 de modülü tamamen sildi.
Eylül olayı ise Hub’ın kriz anındaki refleksini gösterdi. 22 Eylül 2026’da bir saldırgan, yaklaşık 20 bin dolara aldığı oy gücüyle Neutron’da yönetişim teklifi geçirip Drop ve Astroport sözleşmelerini boşalttı; yaklaşık 1,72 milyon ATOM Hub’daki bir adrese geldi. Hub saldırıya uğramadı ama doğrulayıcılar zinciri aynı gün 14:18 TSİ civarında durdurdu, 23 Eylül 15:00 TSİ’de yamalı v28.3.0 ile yeniden başlattı. Yama, adreste kalan 1.227.121 ATOM’u altı doğrulayıcı ve altyapı şirketinin 4/6 çoklu imzalı cüzdanına aktardı; satılmış yaklaşık 496 bin ATOM kurtarılamadı. 1058 numaralı teklif 12 Ekim’de kabul edildi, fonlar 14 Ekim’de Neutron’daki kurtarma cüzdanına gönderildi. Kullanıcıları korumak için atılan bu adım, doğrulayıcıların koordineli biçimde durum değiştirebildiğini de gösterdi; bu, sansür direnci tartışmalarında karşı argüman olarak kullanılabilir.
Sırada Gaia v29 var: eski crisis ve params modüllerini kaldıran sürüm 19 Ekim 2026’da GitHub’da yayımlandı, ana ağ teklifi henüz zincirde değil. InfStones ile kurumsal staking API’si için yaklaşık 600 bin ATOM’luk delegasyon anlaşması da tamamlanmayı bekliyor.
Birbirine bağlı, özel zincirler fikrinde en doğrudan rakip Polkadot. Polkadot güvenliği merkezde ortaklaştırıyor, Cosmos zincirleri ise kendi doğrulayıcılarına dayanıyor; Hub’ın bu farkı kapatma denemesi de artık yok. Avalanche’ın L1 yapısı ile OP Stack ve Arbitrum Orbit gibi Ethereum katman 2 setleri aynı geliştiricileri hedefliyor, IBC ise LayerZero, Wormhole ve Chainlink CCIP ile yarışıyor. ATOM’un kendi rekabeti daha dar: Hub’ın üzerine uygulama, likidite ve kurumsal kullanım çekebilmesi.
İlki değer yakalama. Teknoloji yaygın ama bunun ATOM’a nasıl yansıyacağı tartışmalı; Osmosis birleşme teklifinin Nisan 2026’da reddedilmesi topluluktaki görüş ayrılığını da gösteriyor. İkincisi sulandırma: tavan yok ve fiili ihraç parametredeki yüzde 10’un üzerinde. Üçüncüsü yönetişim; en sert satış dalgası bir oylamadan geldi, bekleyen reform da benzer hassasiyet taşıyor. Son olarak zincirde onlarca sahte “ATOM airdrop” teklifi verilip reddedildi; bu tekliflerdeki bağlantılara cüzdan bağlanmamalı.
Resmi site cosmos.network, Hub sayfası hub.cosmos.network. Geliştirici belgeleri docs.cosmos.network adresinde, Hub sürümleri GitHub’daki Gaia deposunda. Yönetişim tartışmaları için en doğrudan kaynak Cosmos forumu.
Yatırım tavsiyesi değildir. Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; kripto paralar yüksek risk taşır, karar vermeden önce kendi araştırmanızı yapın.
📚 Yazarın Kitapları
Lido, Ethereum’da staking yapmak isteyen herkesin kendi doğrulayıcısını kurmadan ve parasını kilitlemeden ağ ödüllerine ortak…
Immutable, blokzincir oyunlarına altyapı sağlayan Avustralya merkezli bir şirketin ve onun etrafında kurulan ağın adı.…
AMP 24 saatte yüzde 17,8 yükseldi ve spot hacmi iki katına çıktı; SAND ve STX…
Son 24 saatin doğrulanmış kripto kulisleri: Qubic ağının durması, ICX’in Upbit delisti, World ID bankacılık…
Sıfır bilgi (ZK) kanıtları için donanım ve hesaplama ağı geliştiren Cysic, zincirler arası köprüsünde yaşanan…
Yapay zeka ajanları, yani kendisine verilen bir işi adım adım kendi başına yürüten programlar, son…