Canton, Wall Street’in tanıdık isimlerinin kurulmasında rol aldığı, kurumsal finans için tasarlanmış halka açık bir Layer-1 blokzinciri. Ağın yerel tokenı Canton Coin (CC) ise kripto dünyasında alışılmışın dışında bir yolla dağıtılıyor: Ön satış yok, ekip ya da yatırımcı payı yok; tokenlar yalnızca ağa hizmet edenler tarafından basılıyor. SEC personelinin 4 Kasım’da verdiği “işlem yapılmama” görüşü (no-action) projeyi yeniden gündeme taşıdı. Bu rehberde Canton’un nasıl çalıştığını, CC’nin nasıl basılıp yakıldığını ve önümüzdeki bir yılda ne kadar yeni token çıkabileceğini anlatıyoruz.
Bankalar blokzincirin hızını ve 7/24 çalışmasını seviyor, ama müşteri bilgilerinin ve işlem tutarlarının herkesin görebileceği bir deftere yazılmasını kabul edemiyor. Ethereum gibi ağlarda her şey açık. Kapalı, şirket içi zincirler ise birbirleriyle konuşamıyor. Canton bu iki uç arasında bir yol öneriyor: Ağın kendisi herkese açık ve izinsiz, ama her uygulama kendi gizlilik kurallarını belirleyebiliyor. Bir işlemin ayrıntılarını yalnızca o işlemin tarafları görüyor.
Projenin kendi benzetmesi internet: Halka açık web siteleriyle bankaların özel müşteri portalları aynı ağın üzerinde yan yana duruyor. Canton da tahvil, para piyasası fonu, repo ya da teminat gibi varlıkları zincire taşımak isteyen kurumlara bu tür bir ortam sunmayı hedefliyor.
Canton’da uygulamalar, Digital Asset’in geliştirdiği Daml adlı akıllı sözleşme diliyle yazılıyor. Her kurum kendi düğümünü (participant node) çalıştırıyor ve yalnızca kendini ilgilendiren verileri tutuyor. Farklı uygulamaların birbiriyle aynı anda, atomik olarak işlem yapabilmesi için “Global Synchronizer” adlı merkezi olmayan bir senkronizasyon katmanı kullanılıyor. Bu katmanı “süper doğrulayıcı” (Super Validator) denen bağımsız kuruluşlar işletiyor ve her CC transferini üçte iki çoğunlukla çalışan bir BFT uzlaşısıyla onaylıyor.
Test ağı Haziran 2023’te açıldı. Ana ağın tarihinde resmî belgeler arasında küçük bir fark var: Canton Coin beyaz kâğıdı Haziran 2024, daha yeni “The Case for Canton” belgesi Temmuz 2024 diyor. CC bakiyeleri, Bitcoin’e benzer bir UTXO modeliyle tutuluyor ve ağın “scan” servisi üzerinden herkes tarafından görülebiliyor. Yani gizlilik uygulamalar için var, CC’nin kendisi şeffaf.
Ağı geliştiren şirket, CEO’luğunu kurucu ortak Yuval Rooz’un yaptığı Digital Asset. Şirket Haziran 2025’te 135 milyon dolarlık bir yatırım turu açıkladı. Turu DRW Venture Capital ve Tradeweb yönetti; BNP Paribas, Circle Ventures, Citadel Securities, DTCC, Goldman Sachs, IMC, Optiver, Paxos, Polychain Capital, QCP ve Virtu Financial gibi isimler de katıldı. Burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor: Bu yatırım Digital Asset şirketine yapıldı, CC tokenı satın alınmadı. Tokenomist’in gösterdiği 135 milyon dolarlık “toplanan fon” rakamı da büyük olasılıkla bu şirket turuna karşılık geliyor.
Ağın yönetimi ise Canton Foundation’da. “The Case for Canton” belgesine göre vakfın üyeleri arasında Goldman Sachs ve BNP Paribas gibi bankalar, Euroclear ve Tradeweb gibi piyasa altyapısı kurumları, Kaiko, Circle ve Chainlink gibi kripto şirketleri var. Ağdaki değişiklikler Canton Improvement Proposal (CIP) adı verilen önerilerle yapılıyor ve süper doğrulayıcıların üçte ikisinin onayını gerektiriyor. Son aylardaki somut adımlardan biri de Japonya’dan geldi. Digital Asset, 10 Kasım’da Japon tokenizasyon platformu Progmat ile Japon devlet tahvillerinin Canton üzerinde tokenize edilmesi için bir mutabakat zaptı imzaladı.
Canton’un 4 Kasım 2026 tarihli açıklamasına göre SEC personeli, Canton Coin’in bir menkul kıymet değil “dijital emtia” olduğunu teyit eden bir no-action görüşü verdi. Görüş, süper doğrulayıcıların, doğrulayıcıların ve uygulama sağlayıcıların CC basmasını da kapsıyor. Açıklamaya göre değerlendirmede iki özellik belirleyici oldu: Ağda katılımı ve ödül dağıtımını kontrol eden merkezi bir taraf yok, ayrıca CC piyasaya çıktığında ağ zaten çalışıyordu.
Bunun pratik karşılığı şu: ABD’deki kurumlar, ağın altyapısını işletip karşılığında CC kazanmayı artık daha az hukuki belirsizlikle değerlendirebilir. Bizce bu, Canton’un kurumsal katılımcı tabanını genişletmesi için önemli bir kapı. Ancak no-action görüşü bir mahkeme kararı ya da kalıcı bir kural değil; SEC personelinin bu özel durum için verdiği bir güvence.
CC’nin temel işi ağ kullanımının bedelini ödemek. Global Synchronizer’ı kullanmak isteyen düğümler, “trafik” denen bir kredi satın alıyor ve işlemlerini bu bakiyeden düşüyor. Ücretler dolar bazında belirleniyor. İlginç tarafı, CC kullanmanın zorunlu olmaması: Bir kurum, cep telefonu tarifesi gibi trafik bakiyesini fiat parayla ödeyen bir aracıyla da çalışabiliyor. Süper doğrulayıcılar küçük bir miktar ücretsiz trafik de sağlıyor.
Ücretler kimseye ödenmiyor, doğrudan yakılıyor. Ağa hizmet edenler ise karşılığında yeni CC basma hakkı kazanıyor. Proje buna “yakma-basma dengesi” (Burn-Mint Equilibrium) diyor. Mantık şöyle: Kullanım arttıkça yakılan CC artar ve bir noktada basılanı geçerse arz küçülür. Kullanım düşerse tersi olur. Beyaz kâğıda göre uzun vadede arzın sabit kalması için ağın yılda 2,5 milyar CC yakması gerekiyor.
Ücret yapısı son dönemde sadeleştirildi. CIP-0078 ile transfer ve kilit ücretleri kaldırıldı; bugün aktif olan iki ücret, trafik ücreti ve her UTXO için zamana bağlı alınan küçük bir “tutma” ücreti. CIP-0096 ile doğrulayıcıların yalnızca çevrimiçi kalarak kazandığı ödül 30 Nisan 2026’dan itibaren sıfırlandı. CIP-0104 ise uygulama ödüllerini, uygulamanın gerçekten yaktığı trafiğe bağlayan yeni bir yöntem getirdi. Bu değişikliklerin ortak yönü, ödülü gerçek kullanıma daha sıkı bağlamak.
Bu yapıda klasik anlamda staking yok; CC kilitleyerek faiz kazanılmıyor. Ödül, ağa hizmet karşılığında basılıyor ve her 10 dakikada bir başlayan “turlarda” hesaplanıyor. Basılabilecek azami miktar, ağın açılışından itibaren işleyen bir eğriyle belirlenmiş:
| Ağın yaşı | Yıllık azami basım | Dönem toplamı | Uygulamalar | Doğrulayıcılar | Süper doğrulayıcılar |
|---|---|---|---|---|---|
| 0 – 6 ay | 40 milyar | 20 milyar | %15 | %5 | %80 |
| 6 ay – 1,5 yıl | 20 milyar | 20 milyar | %40 | %12 | %48 |
| 1,5 – 5 yıl (bugün bu dönemdeyiz) | 10 milyar | 35 milyar | %62 | %18 | %20 |
| 5 – 10 yıl | 5 milyar | 25 milyar | %69 | %21 | %10 |
| İlk 10 yıl toplamı | — | 100 milyar | 50 milyar | 15 milyar | 35 milyar |
| 10. yıldan sonra | 2,5 milyar / yıl | — | %75 | %20 | %5 |
Tablo, CC’nin ilk aylarda neden hızla dağıtıldığını açıklıyor: İlk altı ayda yıllık 40 milyar hızla basım yapılabiliyordu ve bunun yüzde 80’i altyapıyı kuran süper doğrulayıcılara gidiyordu. Ağ bugün 1,5–5 yıl aralığında. Yıllık azami basım 10 milyar ve payın yüzde 62’si uygulamalara ayrılıyor. Yani ödülün ağırlığı altyapıdan kullanıma kaydı.
CC’nin sabit bir tavanı yok. İlk on yılda en fazla 100 milyar CC basılabiliyor, sonrasında yılda 2,5 milyarlık basım sürüyor; bunun ne kadarının kalıcı arza dönüşeceği yakımla belirleniyor.
| Arz kalemi | Miktar (CC) | Kaynak ve tarih |
|---|---|---|
| Maksimum arz | Maksimum arz sınırı bulunmuyor | Canton Coin beyaz kâğıdı: 10. yıldan sonra yılda 2,5 milyar basım sürüyor |
| Toplam arz | 40.070.342.939 | CoinGecko, 18 Kasım 2026 07.27 TSİ |
| Dolaşımdaki arz | 40.070.342.939 (toplamla aynı) | CoinGecko, 18 Kasım 2026 07.27 TSİ |
| Eğriye göre basılabilmiş | 48.958.961.664 | Tokenomist, 18 Kasım 2026 07.26 TSİ |
| Bizim hesabımız (eğriye göre) | ≈48,75 milyar | Temmuz 2024 başlangıcı varsayımıyla: 20 + 20 + ≈8,75 milyar |
Burada açık bir fark görülüyor. Eğriye göre bugüne kadar yaklaşık 49 milyar CC basılabilirdi, CoinGecko ise 40,07 milyar gösteriyor. Aradaki yaklaşık 9 milyarlık farkın bir kısmı yakılan ücretlerden, bir kısmı da kullanılmayan basım haklarından kaynaklanıyor olabilir. Bu iki kalemi ayrı ayrı doğrulayamadık. CoinGecko’nun toplam ve dolaşım rakamının aynı olması da beklenen bir durum, çünkü ortada kilitli bir pay bulunmuyor.
CC’de ekip, yatırımcı ya da vakıf için ayrılmış kilitli bir pay olmadığı için takvimde “şu gün şu kadar token açılacak” diye bir olay yok. Arza yeni giriş tamamen basım eğrisinden geliyor. Aşağıdaki tablo, mevcut dönemin yıllık 10 milyarlık azami hızına ve bugünkü 40,07 milyarlık dolaşıma göre hesaplandı. Rakamlar üst sınır; gerçek basım bunun altında kalabilir ve aynı dönemde yakılan CC arzdan düşülür.
| Dönem | Azami yeni CC | Dolaşımın %’si | Uygulamalar (%62) | Doğrulayıcılar (%18) | Süper doğrulayıcılar (%20) |
|---|---|---|---|---|---|
| 18 Kas – 18 Ara 2026 | ≈822 milyon | ≈%2,1 | ≈510 mn | ≈148 mn | ≈164 mn |
| 18 Ara 2026 – 18 Oca 2027 | ≈849 milyon | ≈%2,1 | ≈526 mn | ≈153 mn | ≈170 mn |
| 18 Oca – 18 Şub 2027 | ≈849 milyon | ≈%2,1 | ≈526 mn | ≈153 mn | ≈170 mn |
| 3 aylık toplam | ≈2,52 milyar | ≈%6,3 | ≈1,56 milyar | ≈454 mn | ≈504 mn |
Resmi kaynaklarda bir yıllık kesin kilit açılım takvimi bulunamadı; çünkü böyle bir kilit düzeni yok. Elimizdeki tek resmî çerçeve basım eğrisi. Eğriye göre ağ, açılışından beş yıl sonrasına, yani 2029 ortasına kadar yıllık 10 milyar hızında kalacak.
| Dönem | Azami yeni CC | Bugünkü dolaşımın %’si | Not |
|---|---|---|---|
| 18 Şub – 18 May 2027 | ≈2,44 milyar | ≈%6,1 | Yıllık 10 milyar hız sürüyor |
| 18 May – 18 Ağu 2027 | ≈2,52 milyar | ≈%6,3 | Aynı dönem (1,5–5 yıl) |
| 18 Ağu – 18 Kas 2027 | ≈2,52 milyar | ≈%6,3 | Yıllık 5 milyara iniş 2029 ortasında bekleniyor |
| 9 aylık toplam | ≈7,5 milyar | ≈%18,7 | Yakılan CC bu rakamdan düşülmeli |
Bize göre CC’yi izleyenlerin bakması gereken sayı, takvimdeki tarihlerden çok yakım hızı. Ağ, yılda 10 milyar azami basıma karşı ne kadar CC yaktığını gösterdikçe arzın gerçek yönü ortaya çıkacak. Bugünkü dolaşımın bir yılda yüzde 25’e varan oranda artabileceğini hatırlatmak gerekiyor.
Canton’un rakipleri iki grupta toplanıyor. Bir yanda kurumsal tokenizasyonda iddialı halka açık ağlar var: Ethereum, Solana, Avalanche ve Hedera. Bu yarışın son örneğini DTCC’nin Solana kararı haberimizde anlatmıştık. Öte yanda gerçek dünya varlıklarını zincire taşıyan uygulama katmanı projeleri var. Bunlardan biri olan Ondo’yu Ondo nedir rehberimizde ele almıştık. Canton’u ayıran özellik, gizliliğin protokolün temel tasarımında olması ve büyük finans kuruluşlarının ağın yönetimine doğrudan katılması.
Riskler de bu tasarımla bağlantılı. İlki arz baskısı: Yakım, basımı karşılayacak seviyeye gelmezse arz büyümeye devam eder. İkincisi yoğunlaşma: Ağı işleten süper doğrulayıcıların sayısı sınırlı ve büyük ölçüde kurumsal; bu, kriptonun “herkes katılabilir” anlayışından farklı bir güven modeli. Üçüncüsü bağımlılık: Ekosistemin büyük kısmı hâlâ Digital Asset’in teknolojisine dayanıyor. Son olarak CC’nin kullanımı isteğe bağlı olduğu için ağın büyümesi her zaman token talebine aynı ölçüde yansımayabilir.
Ağın resmî sitesi canton.network; Canton Coin beyaz kâğıdı, MiCA belgesi ve “The Case for Canton” raporu bu sitede. Teknik belgeler ve tokenomi açıklaması docs.canton.network adresinde, geliştirici şirket Digital Asset’in duyuruları ise blog.digitalasset.com’da yayımlanıyor.
Yatırım tavsiyesi değildir. Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; kripto paralar yüksek risk taşır, karar vermeden önce kendi araştırmanızı yapın.
📚 Yazarın Kitapları
Bir altcoin ağında dört yıla yakın çalışan stablecoin ve yedek tokeni 31 Aralık gecesi kapanıyor.…
Gizlilik odaklı bir kripto para için ABD’de yeni bir spot ETF kayıt belgesi kamuya açıldı.…
Bir Fed guvernörü aralıkta yarım puanlık artışın büyük olasılıkla gerektiğini söyledi. Nasdaq güçlü bilançoyla artıda,…
Cuma sabahı saat 06.00'da Binance'te bazı Türk lirası pariteleri kapanıyor ve bu kez karar iki…
Resmî Gazete’deki bir BDDK kararıyla TMSF, faaliyete geçeli bir yılı biraz aşan dijital bir katılım…
Ons gümüş çarşamba sabahı yüzde 2’yi aşan kayıpla 46,3 dolara indi. Silver Institute altıncı yıl…