Körfez ülkeleri yapay zekada yalnızca yatırımcı olmakla yetinmiyor, teknolojiyi kendi kurumlarının içine taşıyor. OpenAI CEO’su Sam Altman’ın 2 Kasım’daki ziyaretinde Abu Dabi kurumlarıyla dört ayrı anlaşma imzalandı; bunlardan biri, BAE’nin devlet petrol şirketi ADNOC’u OpenAI’ın kurumsal yapay zeka teknolojisini kullanan ilk enerji şirketi yapıyor. OpenAI Abu Dabi anlaşmalarından bir gün önce, 1 Kasım’da, Suudi Arabistan’da da Aramco’nun devlet yapay zeka şirketi Humain’in yüzde 49’unu devralma işlemi tamamlandı. İki gelişme, bölgenin petrol gelirini ve enerji şirketlerini yapay zeka altyapısının merkezine yerleştirdiğini gösteriyor.
Abu Dabi Medya Ofisi’nin duyurusuna göre imzalar, Abu Dabi Veliaht Prensi ve Yürütme Konseyi Başkanı Şeyh Halid bin Muhammed bin Zayed ile Altman’ın görüşmesinin ardından atıldı. Anlaşmalar enerji, kamu yönetimi ve yatırım olmak üzere üç alana yayılıyor; dördüncüsü ise bu çalışmaları ülke geneline yaymak için yapılmış beş yıllık bir çerçeve.
| Anlaşma | Taraflar | Ne öngörüyor? |
|---|---|---|
| Enerji | ADNOC, G42 (Inception42 üzerinden), OpenAI | OpenAI’ın kurumsal yapay zeka teknolojisi ADNOC’un operasyon, yatırım ve ticari karar süreçlerine yayılacak; modeller BAE içindeki sunucularda çalışacak |
| Kamu yönetimi | Abu Dabi Hükümeti (DGE), OpenAI | Belirli mevzuatın yapay zekanın okuyabileceği biçime çevrilmesi; izin ve sertifika işlemlerinde uygunluk kontrolüne destek, son karar memurda |
| Yatırım | Mubadala, Inception42, OpenAI | Yatırım analizi, fırsat taraması ve risk değerlendirmesinde yapay zeka kullanımı |
| Yaygınlaştırma (5 yıl) | Inception42, OpenAI | BAE’de kamu kurumları, büyük şirketler ve eğitim alanında yapay zekanın benimsenmesi için ortak çalışma |
ADNOC tarafında kullanılacak ürün, The National’ın aktardığına göre OpenAI’ın şubatta kurumlara yönelik olarak tanıttığı ve yapay zeka ajanlarının kurulup yönetilmesini sağlayan Frontier platformu. Duyuruda dikkat çeken ayrıntı, modellerin ülke dışındaki sunuculara bağlanmadan BAE’deki altyapıda çalıştırılacak olması. Bir enerji devinin üretim ve ticaret verisini yurt dışına çıkarmadan işlemek istemesi şaşırtıcı değil. ADNOC bu alana yeni de girmiyor; 2019’da G42 ile petrol ve gaz sektörü için yapay zeka ürünleri geliştiren AIQ adlı ortak girişimi kurmuştu.
Belki de en somut adım kamu tarafında atıldı. Abu Dabi Hükümeti, “Makine Tarafından Okunabilir Hükümet” adını verdiği girişimle belirli yönetmelik ve politikaları yapay zekanın işleyebileceği bir biçime dönüştürüyor. Amaç, izin ve sertifika başvurularındaki rutin uygunluk kontrollerinde memurlara yardımcı olmak. Açıklamaya göre her değerlendirme dayandığı kurala kadar geriye izlenebilecek, nihai karar ve sorumluluk ise yine kamu görevlisinde kalacak. Hükümet Destek Dairesi’nin (DGE) yürüttüğü projenin ilk pilotu, gıda ithalatına odaklanarak Abu Dabi Tarım ve Gıda Güvenliği Otoritesi’nde fiilen çalışıyor.
Altman açıklamasında, Abu Dabi ve BAE’nin yapay zekanın faydasının herkese ulaşması için kamu ve özel sektörde iddialı bir küresel standart koyduğunu söyledi ve iş birliğini güvenlik, erişilebilirlik ve sorumlu yenilik ortak paydasına bağladı.
Ziyaretin zamanlaması tesadüf sayılmaz. CNBC’nin 31 Ekim tarihli haberine göre OpenAI yeni finansman turunda en fazla 20 milyar dolar toplamayı hedefliyor; önceki hedef yaklaşık 30 milyar dolardı. Financial Times’ın ilk duyurduğu habere göre tur, şirkete yatırım sonrası 1,25 trilyon dolar değer biçiyor ve bazı yatırımcılar paylarını küçültmeyi seçti. Turun liderleri arasında Coatue ile birlikte BAE’li yatırımcılar yer alıyor. Tur henüz kapanmadı ve rakamlar değişebilir; OpenAI konuya ilişkin yorum yapmadı. Hedefin küçülmesi, büyük teknoloji şirketlerinin yapay zeka harcamalarının geri dönüşünün sorgulandığı ve çip hisselerinin sert düştüğü bir haftaya denk geldi.
Abu Dabi’nin OpenAI ile bağı da eskiye dayanıyor. G42 ile OpenAI ilk ortaklığı Ekim 2023’te kurmuştu. Abu Dabi merkezli yatırım şirketi MGX, OpenAI’ın 31 Mart’ta 852 milyar dolar değerlemeyle kapanan 122 milyar dolarlık turunun eş liderlerinden biriydi; CNBC’ye göre aynı şirket şubatta Anthropic’in 30 milyar dolarlık turuna da eş liderlik etmişti. G42’nin veri merkezi şirketi Khazna ise Abu Dabi’deki 5 gigavatlık BAE–ABD Yapay Zeka Kampüsü içinde OpenAI’ın Stargate projesi için 1 gigavatlık bir küme kuruyor.
Suudi Arabistan cephesinde ise Aramco ve Kamu Yatırım Fonu’nun (PIF) ortak açıklamasıyla bir yıldır beklenen işlem tamamlandı. Aramco, Humain’e hem nakit hem de elindeki yapay zeka ve hesaplama varlıklarını devrederek şirketin yüzde 49’una sahip oldu; çoğunluk hissesi PIF’te kalıyor.
| Başlık | Ayrıntı |
|---|---|
| Kapanış tarihi | 1 Kasım 2026 (ön protokol 28 Ekim 2025’te imzalanmıştı) |
| Ortaklık yapısı | PIF yüzde 51, Aramco yüzde 49 (tamamına sahip olduğu bir bağlı şirket üzerinden) |
| Aramco’nun katkısı | 2026 içinde yaklaşık 9,9 milyar riyal (2,6 milyar dolar) nakit + yapay zeka, hesaplama ve dijital varlıklar |
| Humain’in hedefi | 2030’a kadar 3 gigavatlık yapay zeka veri merkezi kapasitesi |
| Faaliyet alanları | Veri merkezleri, yüksek performanslı altyapı ve bulut, Arapça dil modeli ALLaM dahil modeller, sektörel çözümler |
| Kuruluş | Mayıs 2025 |
Aramco CEO’su Amin Nasser, şirketin 2023’ten bu yana teknoloji yatırımlarından 11,3 milyar dolarlık değer elde ettiğini ve bunun önemli bir kısmının yapay zeka çözümlerinden geldiğini söyledi. Aramco, Humain’in altyapısını kendi sanayi tesislerinde kullanmayı ve mevcut dijital varlıklarından gelir elde etmeyi planlıyor. Arab News’ün hatırlattığı üzere Humain’in dış müşteri arayışı da başladı: Şirket ve DataVolt, 21 Ekim’de Nebius ile Neom’daki Oxagon kampüsünden 50 megavata kadar kapasite kiralanması için ön çerçeve anlaşması duyurmuştu. Bu kapasitenin 2027’nin son çeyreğinden itibaren aşamalı olarak devreye girmesi bekleniyor.
Geçen hafta Kanada’nın Cohere’e ortak olmasını ve Mistral’in açık modelini egemen yapay zeka başlığı altında yazmıştık. Körfez’deki tablo aynı eğilimin farklı bir versiyonu. Kanada ve Avrupa yerli şirketlerini büyütmeye çalışırken BAE, ABD’li öncü modelleri kendi topraklarındaki sunuculara getirip kamu ve enerji süreçlerine yerleştiriyor. Suudi Arabistan ise en büyük şirketini ulusal yapay zeka şampiyonunun ortağı yaparak hem sermayeyi hem de enerjiyi tek çatıda topluyor. Yapay zeka veri merkezlerinin en büyük ihtiyacının elektrik olduğu düşünüldüğünde, petrol ve gaz şirketlerinin bu yarışta öne çıkması mantıklı bir sonuç.
Öte yandan sorular da az değil. Kamu kararlarında yapay zeka kullanımı, her ne kadar son söz memurda kalsa da hataların nasıl tespit edileceği ve vatandaşın itiraz hakkının nasıl korunacağı konusunda net kurallar gerektiriyor. Finansman tarafında ise OpenAI’ın tur hedefini küçültmesi, Meta’nın 95 milyar dolarlık hisse satışı planında da gördüğümüz gibi, yapay zekanın sermaye ihtiyacının yatırımcıları zorlamaya başladığını düşündürüyor. Bu ortamda Körfez sermayesinin ağırlığı daha da artabilir.
Konu kriptoyla dolaylı ama doğrudan ilgisiz değil. MGX, Mart 2025’te Binance’e 2 milyar dolarlık azınlık yatırımı yaparak bölgenin dijital varlık sektörüne de ilgisini göstermişti. Ayrıca büyük yapay zeka veri merkezi projeleri, elektrik ve tesis kapasitesini yapay zekaya kiralamaya yönelen Bitcoin madencileri için hem müşteri hem de rakip anlamına geliyor. Körfez’de gigavat ölçeğinde kurulan kapasite, enerji maliyetlerini ve bu alandaki fırsatları önümüzdeki yıllarda etkileyebilir.
İzlenecek başlıklar:
Bu yazı haber niteliğindedir, yatırım tavsiyesi değildir. Adı geçen şirketler yalnızca haber bağlamında anılmıştır; herhangi bir hisse, token veya varlık için alım ya da satım önerisi içermez.
📚 Yazarın Kitapları
Ons altın cuma günkü sert düşüşün ardından petroldeki gerilemeyle yeniden 3.900 dolar civarına çıktı. Fed…
Ons gümüş geçen haftaki yüzde 9'luk kaybın ardından bu sabah yeniden 50 doların üzerine çıktı.…
Borsa İstanbul Genel Müdürü Korkmaz Enes Ergun fon soruşturmasında gözaltına alındı, yerine Atila Türeli vekaleten…
The Graph (GRT) rehberi: subgraph ve indeksleyiciler, maksimum arz sınırı olmayan token modeli, GIP-0089 ile…
Algorand (ALGO) rehberi: saf hisse ispatı, 10 milyar sabit arz, vakıf hazinesindeki hareket, 30 bin…
BTCPay Server, bazı kurulumlardaki sıcak cüzdanların boşaltıldığını duyurup sunucuların kapatılmasını istedi. Resmî açıklamaya göre saldırı…