Raydium (RAY) Nedir? Geri Alım, LaunchLab ve Arz Durumu

Raydium, Solana’nın en eski ve en büyük merkeziyetsiz borsalarından biri; RAY ise bu borsanın yönetişim ve ödül tokeni. Platform 2021’den beri Solana’daki token takaslarının önemli bir bölümünü taşıyor, son dönemde ise tokenleştirilmiş hisse senetleri ve LaunchLab adlı token başlatma aracıyla gündemde. Bu rehberde Raydium’un nasıl çalıştığını, ücretlerden yapılan RAY geri alımlarını ve arzın bugün nerede durduğunu resmî belgeler ile zincir üstü verilerle anlatıyoruz.

Raydium nedir ve nasıl doğdu?

Raydium Şubat 2021’de Solana ana ağında yayına girdi. O dönem Solana’da likidite çok dağınıktı; Raydium otomatik piyasa yapıcı (AMM) havuzlarını, aynı ağdaki Serum emir defteriyle birleştiren karma bir model kurdu. Böylece havuzdaki likidite emir defterinde de görünür hale geliyordu. FTX çöküşünün ardından Serum’un yerini OpenBook aldı; Raydium 2026 ortasındaki güncellemeyle bu emir defteri bağlantısını tamamen kaldırdı.

Projenin ekibi takma adlarla çalışıyor; kamuya açık kaynaklarda AlphaRay, XRay ve GammaRay gibi isimler geçiyor. Aralık 2022’de havuz yönetim yetkisine sahip bir anahtar ele geçirildi ve bazı havuzlardan fon çekildi. Ekip sonrasında yetkileri Squads çoklu imza cüzdanına taşıdı; zarar gören likidite sağlayıcıları da geri alıma ayrılan ücretlerden karşılandı. Bu olay, bugün hâlâ projenin güvenlik geçmişinde önemli bir yer tutuyor.

Raydium’un ürünleri: havuzlardan LaunchLab’e

Raydium’da üç farklı havuz tipi bulunuyor. Klasik AMM v4 havuzları en eski yapı. CPMM havuzları daha sade bir sabit çarpım modeli kullanıyor ve yeni token standardı Token-2022’yi destekliyor. CLMM havuzlarında ise likidite sağlayıcı, parasını yalnızca belirli bir fiyat aralığına koyabiliyor; bu daha verimli ama aralık dışına çıkıldığında ücret kazanılmıyor. Kullanıcıların çoğu Raydium’u doğrudan değil, Jupiter gibi toplayıcılar üzerinden kullanıyor. Resmî belgelere göre toplayıcılardan geçen hacmin büyük bölümü Raydium havuzlarına uğruyor. Bu ilişkiyi Jupiter (JUP) rehberimizde de anlatmıştık.

LaunchLab, 16 Nisan 2025’te açıldı. Zamanlaması tesadüf değildi: Pump.fun, Mart 2025’te kendi borsası PumpSwap’ı açarak mezun olan tokenları Raydium’a göndermeyi bırakmıştı. Raydium da aynı işi kendi bünyesinde yapan bir araç kurdu. LaunchLab’de token önce bağlanma eğrisinde işlem görüyor; bu aşamada alım ve satımlardan yüzde 1 ücret alınıyor. Eğri dolunca token Raydium havuzuna taşınıyor. Pump.fun tarafındaki gelişmeleri Pump.fun (PUMP) yazımızda ele almıştık. Raydium ayrıca Orderly Network altyapısıyla çalışan ve 100 kata kadar kaldıraç sunan vadeli işlem bölümüne de sahip; bu ürün ABD dahil bazı ülkelerde kullanılamıyor.

Son haftalarda havuz tarafında da yenilikler oldu. 22 Ekim 2026’da CLMM’de tek işlemle birden fazla özelleştirilebilir havuz kurulabilmesi sağlandı, 30 Ekim’deki güncellemeyle de CPMM havuzlarında işlem ücretinden pay alma imkânı tüm token yaratıcılarına açıldı.

RAY tokeni ne işe yarıyor?

Burada önemli bir nokta var: Raydium’da takas yapmak ya da likidite sağlamak için RAY gerekmiyor. İşlem ücretleri işlem yapılan tokenlarla ödeniyor. RAY’in rolü daha dolaylı. Kullanıcılar uygulamada RAY stake ederek yine RAY cinsinden ödül alabiliyor, bazı çiftliklerde ödül olarak RAY dağıtılıyor. RAY’i asıl öne çıkaran ise ücretlerin bir kısmıyla piyasadan yapılan geri alımlar.

Ücretler nereye gidiyor? RAY geri alım modeli

Resmî belgelere göre CLMM ve CPMM havuzlarında işlem ücretinin yüzde 84’ü likidite sağlayıcılara, yüzde 12’si RAY geri alımına, yüzde 4’ü hazineye gidiyor. AMM v4 havuzlarında oran yüzde 88’e yüzde 12. Bu yüzdeler işlem tutarının değil, ücretin yüzdesi. Örneğin yüzde 0,25 ücretli bir havuzda geri alıma ayrılan pay, işlem tutarının yüzde 0,03’ü ediyor.

Geri alınan RAY yakılmıyor, belgelerde adresi verilen bir cüzdanda tutuluyor. 30 Ekim 2026 sabahı bu cüzdanda yaklaşık 88,2 milyon RAY vardı. Blockworks’ün Raydium’un geliştirici şirketi Reactor Labs tarafından finanse edilen Q3 2026 raporuna göre üçüncü çeyrekte 5,23 milyon dolarlık geri alım yapıldı, toplam geri alım 204,3 milyon dolara ulaştı. Aynı rapora göre cüzdandaki RAY, dolaşımdaki arzın yüzde 32,1’ine denk geliyor; yani bu tokenlar dolaşımdaki arzın içinde sayılıyor ama piyasada işlem görmüyor.

Raporda net gelirin çeyreklik bazda yüzde 264 artarak 7,99 milyon dolara çıktığı belirtiliyor. Bu gelirin büyük kısmı eylül ayında geldi: tokenleştirilmiş hisse işlemleri ve StonkFun’ın LaunchLab’e taşınması etkili oldu. Ancak aynı çeyrek, bir yıl önceki 28,62 milyon dolarlık gelirin hâlâ yüzde 72 altında. DefiLlama’ya göre Raydium son 30 günde yaklaşık 16 milyon dolar, son bir yılda yaklaşık 168 milyon dolar ücret üretti; toplam kilitli değer 30 Ekim itibarıyla 1,09 milyar dolar civarında.

Bir uyarı notu da eklemek gerekiyor. Bitquery’nin 21–22 Ekim’de yayımladığı analize göre tek bir cüzdan, 21 Eylül – 20 Ekim arasında CLMM hacminin yaklaşık yüzde 22,7’sini, 438 sahte isimli havuz üzerinden ve yalnızca 12 bin dolar civarındaki bir sermayeyle üretti. Bu bir hack değil ve mağdur tespit edilmedi; ama hacim rakamlarını okurken bu tür döngüsel işlemlerin payını akılda tutmak gerekiyor.

RAY arzı ve dağılımı

RAY’in maksimum arzı 555 milyon ve basım yetkisi kapatılmış durumda; yani yeni RAY üretilemiyor. Ekip ve tohum yatırımcı payları (toplam arzın yüzde 25,9’u) ilk 12 ay tamamen kilitli kaldı, ardından 13 ile 36. aylar arasında günlük olarak açıldı. Bu süreç 21 Şubat 2024’te tamamlandı.

Dolaşımdaki arz ile toplam arz arasındaki yaklaşık 285 milyonluk fark, büyük ölçüde madencilik rezervi ile ortaklık ve ekosistem payında duran tokenlardan oluşuyor. Burada veri kaynakları birbirini tutmuyor: DefiLlama açılmış arzı yaklaşık 432 milyon olarak modellerken 123 milyonu “zamanı belirsiz” sınıfında gösteriyor; CoinGecko ise dolaşımdaki arzı 270 milyon olarak veriyor. DefiLlama emisyonu sıfır gösterirken resmî belgeler yılda 1,9 milyon RAY diyor. Tablolarda resmî rakamı esas aldık.

RAY kilit açılım takvimi: önümüzdeki 3 ay

RAY’de klasik anlamda kilitli pay kalmadı. Arza yeni giren tek düzenli kalem, madencilik rezervinden dağıtılan ödüller. 30 Ekim 2026 – 30 Ocak 2027 dönemi için tablo şöyle:

Önümüzdeki 12 ay: 30 Ekim 2027’ye kadar

Yani önümüzdeki bir yılda planlı bir “kilit açılımı” şoku görünmüyor. Asıl izlenmesi gereken iki kalem var: geri alım cüzdanındaki 88 milyon RAY’in gelecekte nasıl kullanılacağı ve ortaklık-ekosistem payından yapılabilecek dağıtımlar. Resmî belgelerde ikisi için de tarihli bir plan yok.

Rakipler ve riskler

Solana’daki ana rakipler Orca, Meteora ve Pump.fun’ın PumpSwap’ı. Toplayıcı olarak Jupiter hem ortak hem de kullanıcı trafiğinin sahibi; bu da Raydium’un hacminin önemli bir kısmının başka bir arayüze bağlı olduğu anlamına geliyor. Genel olarak Solana ekosistemi hakkında bilgi için Solana (SOL) rehberimize bakabilirsiniz.

Riskler tarafında üç başlık öne çıkıyor. İlki gelirin dalgalı olması: meme coin ve tokenleştirilmiş hisse ilgisi düşerse ücretler ve geri alımlar da azalıyor. İkincisi, yukarıda anlatılan döngüsel hacim örneğinde olduğu gibi hacim verilerinin her zaman gerçek talebi göstermemesi. Üçüncüsü, 2022’deki anahtar olayının da hatırlattığı yönetici anahtar riski. Avrupa tarafında ise Raydium Vakfı, AB’nin MiCA düzenlemesi kapsamında RAY için hazırladığı beyaz kitabı 2 Temmuz 2026’da yayımladı. Güncel bilgiler için Raydium’un resmî sitesi ve RAY belge sayfası takip edilebilir.

Kaynaklar

• Raydium resmî sitesi
• Raydium Docs: RAY tokeni (arz, dağılım, vesting, emisyon)
• Raydium Docs: Protokol ücretleri
• Raydium Docs: RAY geri alımları
• Raydium Docs: Tarihçe
• Solana Compass: Raydium Q3 2026 raporu, Blockworks (21.10.2026)
• Bitquery: Raydium CLMM döngüsel işlem incelemesi (Ekim 2026)
• CoinGecko: Raydium piyasa ve arz verisi (30.10.2026)
• DefiLlama: Raydium ücret ve TVL verileri
• Cointelegraph: Raydium LaunchLab lansmanı (16.04.2025)

Yatırım tavsiyesi değildir. Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; kripto paralar yüksek risk taşır, karar vermeden önce kendi araştırmanızı yapın.