ABD, Çin’e kaç yapay zeka çipinin satışına onay vermiş?

KriptoAhmet52
9 dk okuma
Yapay Zekâ ile Özetle

Washington’da bir komite, normalde kapalı kapılar ardında kalan bir dosyayı perşembe akşamı herkesin önüne koydu. Dosyada, yapay zeka modellerini eğitmek ve çalıştırmak için kullanılan gelişmiş çiplerin Çin’e satışı için yapılan başvurular, bunların kaçının onaylandığı ve kime gittiği yazıyor. Komiteye göre bu, ilgili yasanın tarihindeki en ayrıntılı açıklama ve ABD’deki ihracat tartışmasını bir anda somut rakamlara taşıdı.

İşin ilginç yanı şu: belgeler hem “çok fazla onay verilmiş” diyenlere hem de “aslında süreç sıkı işlemiş” diyenlere malzeme çıkarıyor. O yüzden önce tabloya bakmak, sonra kimin ne dediğini ayırmak gerekiyor.

Yapay zeka çipi lisanslarını kim, neden açıkladı?

Belgeleri yayımlayan, ABD Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi. Komite başkanı Cumhuriyetçi Brian Mast, 19 Kasım öğleden sonra (Türkiye saatiyle akşam) komitenin basın duyurusuyla, İhracat Kontrol Reformu Yasası’nın (ECRA) verdiği bir yetkiyi kullandığını açıkladı. Bu yasa, ticari sır sayılan lisans bilgilerinin gizli tutulmasını öngörüyor; ancak komite, gizliliğin “ulusal çıkara aykırı” olduğuna karar verirse bilgiyi açıklayabiliyor. Komite oylamasıyla verilen karar tam olarak buydu.

Lisansları veren kurum ise ABD Ticaret Bakanlığı’na bağlı Sanayi ve Güvenlik Bürosu, kısa adıyla BIS. Hangi ürünün hangi ülkeye, hangi koşulla gidebileceğine karar veren yer burası. Komitenin yayımladığı iki belgeden biri, BIS’in 11 Mayıs 2026 tarihli başvuru dökümü; diğeri de komitenin bu dökümden çıkardığı kısa özet.

Ve isimler burada açılıyor. Söz konusu çipler Nvidia’nın H200’ü ile AMD’nin MI325X’i. İkisi de bugün en yeni nesil sayılmıyor, ama büyük dil modellerini eğitmek ve kullanıcıya hizmet vermek için hâlâ son derece aranan veri merkezi işlemcileri.

Bir meclis komitesi masasında üst üste duran kalın dosya klasörleri ve ahşap tokmak; yapay zeka çipi lisans belgeleri için temsili görsel

Rakamlar ne diyor?

BIS’in dökümüne göre aralık 2025 ile mayıs 2026 arasında Çinli şirketler adına toplam 3,4 milyonu aşkın çip için başvuru yapılmış. Bunun yaklaşık dörtte biri onaylanmış. Onayların hepsi, belge tarihinde “onaylandı, sevk edilmedi” olarak işaretli; yani kâğıt üzerinde izin var ama mayıs itibarıyla mal yola çıkmamış görünüyor.

KalemDeğerKaynak
Çinli şirketler için başvurulan çip sayısı3.444.160BIS dökümü (11 Mayıs 2026), komite özeti
Onaylanan çip sayısı879.868Komite özeti
Onay çıkan başvuru sayısı21Komite özeti
Onay oranı (yaklaşık)%25,5Hesaplama: 879.868 / 3.444.160
Kapsamdaki ürünlerNvidia H200, AMD MI325XKomite özeti dipnotu

Tartışmanın asıl ateşlendiği yer ise alıcı listesi. Komite, başvurular arasında Pentagon’un “Çin askeri şirketleri” listesinde (1260H listesi olarak biliniyor) yer alan firmaların da bulunduğunu vurguluyor. Bu liste doğrudan bir satış yasağı anlamına gelmiyor; ABD savunma tarafının, Çin ordusuyla bağı olduğunu düşündüğü şirketleri işaretlediği bir kayıt. Yine de siyasi açıdan ağır bir etiket.

Şirket (bağlı şirketleriyle)Başvurulan çipOnaylanan çip
Alibaba948.95075.000
Tencent150.000150.000
Baidu43.00043.000
BYD4.0004.000

Kaynak: Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi özeti, 11 Mayıs 2026 itibarıyla BIS verisi. Komite, Nvidia’nın aralık 2025’te Tencent için 445 bin H200’lük ayrı bir başvuru yaptığını ve bunun mayıs dökümüne tam yansımadığını da not ediyor.

Dökümde başka tanıdık adlar da var: ByteDance, JD.com, Didi, Kuaishou, Li Auto, Tesla’nın Şanghay birimi ve Great Wall Motor gibi. Bazı büyük başvurular ise hiç işleme alınmadan iade edilmiş; örneğin Alibaba adına yapılan 610 bin çiplik bir talep bu durumda. AMD’nin bir bulut şirketi için yaptığı 75 bin çiplik başvuru da reddedilenler arasında.

“Paravan şirket” iddiası neden önemli?

Belgelerin en hassas kısmı, çiplerin veri merkezine kim tarafından kurulacağını gösteren satır. Komitenin özetine göre Nvidia’nın Çin başvurularının ikisi hariç tamamında, sistemleri kurabilecek şirketler arasında Maginfra ve Beijing New Matrix adlı firmalar geçiyor. Mast, bu iki firmanın çip kaçakçılığı için kullanılan paravan şirketler olduğundan şüphelendiklerini söyledi. CNBC’nin aktardığına göre The New York Times da kasım başında bu firmaların ofislerinin boş çıktığını ve yaptırım altındaki şirketlerle bağlantıları olduğunu yazmıştı. Firmalar CNBC’nin sorularına yanıt vermedi.

Bir ayrıntı daha dikkat çekici: Nvidia ve AMD’nin bütün başvurularında, malın başka bir yere saptırılma riski “düşük” olarak beyan edilmiş. Saptırma (diversion), lisansla gönderilen bir ürünün izin verilmeyen bir alıcıya ya da ülkeye kaydırılması demek. Bu beyanların BIS tarafında nasıl değerlendirildiği belgelerde yazmıyor; bunun cevabını önümüzdeki haftalardaki oturumlar verecek gibi görünüyor.

Havalimanı kargo alanında mühürlü sunucu sandıklarını kontrol eden gümrük görevlileri; yapay zeka çipi ihracat denetimi için temsili görsel

Şirketler ve analistler ne dedi?

Taraflar beklendiği gibi farklı şeylerin altını çiziyor. CNBC’nin haberine göre Nvidia, o dönem yürürlükte olan Ticaret Bakanlığı kurallarına uyduğunu, sürecin altı aydan uzun sürdüğünü ve onayların sıkı koşullara bağlı olduğunu söyledi; şirket ayrıca bazı lisanslar almış olsa da H200’lerin Çin’e sevkiyatını durdurduğunu belirtti. AMD de ihracat mevzuatına uyduğunu açıkladı. BIS cephesinden gelen yanıt, lisans kararlarının birden fazla kurumun görüşüyle verildiği yönündeydi.

Komitenin Demokrat üyesi Gregory Meeks ise tam tersi bir tablo çizdi ve BIS’in kuralları uygulamakta başarısız olduğunu, Kongre’nin sıkı denetim yapması gerektiğini söyledi. İlginç biçimde açıklama Cumhuriyetçi bir başkandan, sert eleştiri de Demokrat bir üyeden geldi; konu artık parti çizgisini aşmış durumda.

Piyasa tarafında daha soğukkanlı bir okuma da var. Bernstein analisti Stacy Rasgon, 879 bin çipin “o kadar da çok olmadığını”, kabaca her dört başvurudan birinin onaylandığını ve bunun gelişigüzel bir süreç gibi görünmediğini söyledi. Bir başka analist Patrick Moorhead daha önce, Pekin büyük ölçekli ithalata izin vermediği için bu satışların zaten sınırlı kaldığını belirtmişti. Kısacası lisans çıkmış olması, çiplerin Çin’e ulaştığı anlamına gelmiyor.

TarafAçıklamanın özü
Brian Mast (komite başkanı, Cumhuriyetçi)İki kurulum firması paravan şirket olabilir; BIS bu satışları onayladıysa ciddi endişe kaynağı
Gregory Meeks (komite, Demokrat)BIS kuralları uygulamadı, Kongre denetimi şart; kamuoyunun kararların nasıl alındığını bilme hakkı var
NvidiaDönemin kurallarına uyuldu; onaylar sıkı koşullu ve sınırlıydı; H200 sevkiyatı Çin’e durduruldu
AMDABD ihracat mevzuatına uyuyor
BISKararlar birden çok kurumun görüşüyle verildi; onay ve retler Kongre’yle paylaşıldı

Bu açıklama neden şimdi geldi?

Zamanlama tesadüf değil. Nvidia’nın kurucusu Jensen Huang’ın, Çin bağlantılı bir casusluk şüphesini de kapsayan iddiaların ardından görevi bırakması, Kongre’de çip ihracatına bakışı sertleştirdi. O süreci Huang’ın ayrılığını anlattığımız yazıda ele almıştık. CNBC’ye göre Huang 1 Aralık’ta üç komitenin kapalı oturumunda ifade verecek, Nvidia’nın baş hukuk müşaviri Tim Teter de 2 Aralık’ta dinlenecek. Ticaret Bakanlığı ise pazartesi günü, Çinli şirketlerin üçüncü ülkelerdeki veri merkezlerinden Nvidia işlem gücü kiralamasına imkân veren boşluğu kapatan geçici bir kural yayımladı.

Arka plan da hatırlanmaya değer. Aralık 2025’te ABD Başkanı Donald Trump, ABD’nin satışlardan yüzde 25 pay alması şartıyla H200’lerin “onaylı müşterilere” satılabileceğini açıklamıştı. Bugün açıklanan başvuruların neredeyse tamamı o kararın hemen ardından, aralık sonu ile nisan arasında yapılmış. Yani belgeler, o politika değişikliğinin sahadaki karşılığını ilk kez sayılarla gösteriyor. ABD’nin Çin kaynaklı yapay zeka konusundaki başka bir adımını da daha önce DeepSeek yasağı yazımızda incelemiştik.

Bir veri merkezinde sunucu rafına grafik işlemcili bir sunucu kasasını yerleştiren mühendis; yapay zeka altyapısı ve çip ihracatı tartışması için temsili görsel

Bundan sonra ne olabilir?

Bana kalırsa bu belgelerin asıl etkisi rakamlardan çok, tartışmanın zeminini değiştirmesinde. Şimdiye kadar “Çin’e ne kadar çip gidiyor?” sorusu tahminlerle konuşuluyordu; artık elde kurumun kendi dökümü var. Bu da hem daha sıkı ihracat yasası isteyenlerin elini güçlendirir hem de şirketlere süreci savunmak için somut bir zemin verir.

Şirketlerin bilançoları açısından tablo daha karışık. CNBC’ye göre Nvidia salı günü açıkladığı çeyrek sonuçlarında H200 ve ilgili çiplerin Çin satışlarından 2,4 milyar dolar gelir bildirdi; Çin ve Hong Kong merkezli müşterilerin toplam gelirdeki payı yüzde 9,5 civarında. Perşembe günü ise AMD hisseleri, bir araştırma kuruluşunun şirketin Çin bağlantılarına dair iddialar içeren raporunun ardından geriledi; CNBC bu iddiaları bağımsız olarak doğrulamadığını not ediyor. Biz de iddia olarak aktarıyoruz.

Önümüzdeki iki haftanın takvimi belli: Aralık başındaki oturumlarda BIS’in kurulum firmalarını nasıl değerlendirdiği, onaylı çiplerin gerçekten sevk edilip edilmediği ve Pekin’in ithalat tutumu sorulacak. Bu cevaplar, yapay zeka çağının en değerli donanımının hangi kurallarla dolaşacağını uzun süre belirleyebilir.

Not: Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Yatırım tavsiyesi değildir.

📚 Yazarın Kitapları

Bilge Yatırımcı kitap kapağı - Ahmet Sinka

Bilge Yatırımcı

Piyasa analizi, portföy yönetimi ve risk değerlendirmesi için pratik bir rehber.

TÜRKÇE SATIN ALİNGİLİZCE SATIN ALALMANCA SATIN AL

Geleceğine Yatırım kitap kapağı - Ahmet Sinka

Geleceğine Yatırım

Teknoloji ve geleceğin trendlerine odaklanan stratejik yatırım fikirleri.

TÜRKÇE SATIN ALİNGİLİZCE SATIN AL

Yasal Uyarı: Bu yazıda yer alan bilgi, yorum ve değerlendirmeler yalnızca bilgilendirme amacıyla paylaşılmaktadır. Hiçbir şekilde yatırım tavsiyesi niteliğinde değildir. Finansal piyasalarda yapacağınız işlemler kişisel sorumluluğunuzdadır.
Bu Makaleyi Paylaş
TarafındanKriptoAhmet52
Takip:
KriptoAhmet52 Kimdir? 📌 1989 yılından bu yana geleneksel borsalarda aktif yatırımcı olan KriptoAhmet52, 2012 yılından itibaren kripto para piyasalarına ilgi duymaya başladı. Finansal piyasalardaki derin bilgi birikimi ve deneyimi sayesinde, yatırım stratejileri, teknik analizler ve piyasa trendleri konusunda kapsamlı içerikler üretmektedir.💡 Uzmanlık Alanları:Kripto para piyasaları ve blockchain teknolojileri Bitcoin ve altcoin analizleri Teknik analiz, grafik okuma ve trend tahminleri Borsa ve yatırım psikolojisi 📚 Yayınlanmış Kitaplar:Bilge Yatırımcı (Zenginliğe Giden Yol) – Türkçe, Almanca, İngilizce (2023) Geleceğine Yatırım (Parayı Nasıl Bulurum?) – Türkçe, Almanca, İngilizce (2023) 🚀 Bu kitaplar, finansal bağımsızlık, yatırım stratejileri ve kripto para dünyasına giriş yapmak isteyenler için rehber niteliğindedir. Daha fazla bilgi için Kobo Kitapları ziyaret edebilirsiniz!🎙️ Medya & Yayınlar: KriptoAhmet52, kripto dünyasındaki en güncel gelişmeleri takip ederek yatırımcılara rehber niteliğinde analizler sunmaktadır. Deneyimlerini, piyasa öngörülerini ve derin analizlerini Kripto Coin Çarşısı platformunda paylaşarak geniş bir okuyucu kitlesine ulaşmaktadır.📌 Kripto paralara dair güvenilir bilgiye ulaşmak için KriptoAhmet52’yi takip edin! 🚀
Yorum yapılmamış

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir