Zama, verileri hiç açmadan, yani şifreli hâldeyken işleyebilen “tam homomorfik şifreleme” (FHE) teknolojisini blokzincire taşıyan bir gizlilik protokolü. Ethereum gibi mevcut ağların üzerinde çalışıyor ve akıllı sözleşmelerde bakiyeleri, tutarları ve işlem içeriğini herkese açık olmaktan çıkarıyor. Protokolün yerel tokenı ZAMA, Şubat 2026’da işlem görmeye başladı. Bu rehberde Zama’nın ne yaptığını, tokenın neye yaradığını ve özellikle Şubat 2027’de ilk kez açılacak ekip ile yatırımcı paylarını ayrıntılı anlatıyoruz.
- Zama nedir, hangi sorunu çözüyor?
- Zama protokolü nasıl çalışıyor?
- Gerçek kullanım var mı?
- Kurucular, ekip ve yatırımcılar
- ZAMA token ne işe yarıyor?
- Zama’da staking nasıl işliyor?
- Zama arzı: maksimum, toplam ve dolaşım
- Zama kilit açılımları: önümüzdeki 3 ay (18 Kasım 2026 – 18 Şubat 2027)
- 12 aylık takvim (18 Şubat 2027 – 18 Kasım 2027)
- Rakipler ve riskler
- Resmî kaynaklar
- Kaynaklar

Zama nedir, hangi sorunu çözüyor?
Halka açık blokzincirlerin en büyük gücü şeffaflık; ama aynı şeffaflık birçok kullanıcı için ciddi bir sorun. Ethereum’da bir cüzdanın bakiyesi, kime ne kadar ödeme yaptığı, hangi stratejiyle yatırım yaptığı herkes tarafından görülebiliyor. Bir şirketin maaş ödemesini ya da bir fonun pozisyonunu bu kadar açık bir ortama taşıması pek mümkün değil.
Zama bu ikilemi çözmeyi hedefliyor. FHE sayesinde akıllı sözleşme, şifreli sayılar üzerinde toplama, karşılaştırma gibi işlemleri şifreyi çözmeden yapabiliyor. Sonucu kimin görebileceğini ise sözleşmenin kendisi belirliyor. Projenin vurguladığı önemli bir fark var: Zama bir “karıştırıcı” değil. Gönderen ve alıcı adresleri zincirde görünmeye devam ediyor; gizlenen şey bakiyeler ve tutarlar. Yetkili taraflara seçerek bilgi açma imkânı da bulunuyor. Bu tasarım, düzenleyicilerle sorun yaşamadan gizlilik sunmaya yönelik bilinçli bir tercih gibi görünüyor.
Zama protokolü nasıl çalışıyor?
Sistemin en dikkat çeken yanı, ana zinciri yormaması. Ethereum gibi “ana zincir” üzerinde ağır FHE hesaplaması yapılmıyor. Zincir yalnızca şifreli sonucu gösteren bir işaretçi üretiyor. Asıl hesaplamayı “yardımcı işlemci” (coprocessor) adı verilen düğümler zincir dışında yapıyor. Şifre çözme anahtarı ise tek bir kişide durmuyor; anahtar parçalara bölünüyor ve bu parçalar, çok taraflı hesaplama (MPC) ile çalışan bir Anahtar Yönetim Servisi’ndeki (KMS) farklı operatörlerde tutuluyor.
Bu parçaları bir arada tutan bir “Geçit” (Gateway) katmanı da var. Zama bunun için yalnızca kendi protokolüne hizmet eden ayrı bir Arbitrum rollup’ı kullanıyor. Geliştiriciler açısından iş oldukça basit tutulmuş: Solidity ile yazan biri, FHEVM kütüphanesini ekleyip normal sayı işlemlerini şifreli karşılıklarıyla değiştirerek gizli bir uygulama yazabiliyor. Gizli token’lar için ERC-7984 adlı bir standart da var ve OpenZeppelin’in hazır bir uygulaması bulunuyor.

Litepaper, Ethereum ana ağını “canlı” olarak gösteriyor. MiCA kapsamında yayımlanan beyaz kâğıt ana ağ için 30 Aralık 2025 tarihini veriyor; ancak aynı belge token dağıtımını da bu güne yazmış, oysa dağıtım 2 Şubat 2026’da yapıldı. Bu yüzden belgedeki tarihleri temkinli okumak gerekiyor. Litepaper’daki yol haritası, 2026’nın ilk yarısında başka EVM ağlarının, ikinci yarısında da Solana’nın eklenmesini öngörüyordu. Bugün itibarıyla ZAMA tokenı 24 Eylül 2026’dan beri Sunrise üzerinden Solana’da işlem görüyor; ancak Zama’nın kendi blog yazısı, FHE gizliliğinin Solana’ya getirilmesini hâlâ “sıradaki hedef” olarak anıyor. Yani yol haritasının bu adımı henüz tamamlanmış değil.
Gerçek kullanım var mı?
Zama’nın 2026’da en çok ilerlediği alan gizli DeFi. Haziran’da Morpho ve Steakhouse Financial ile gizli USDC (cUSDC) için ilk getiri kasası açıldı. Ekim bülteninde paylaşılan rakama göre protokolde gizlenmiş toplam değer 31 Ekim itibarıyla 122 milyon doları geçmişti ve bunun 102 milyon doları aşan kısmı gizli kasalardaydı. 17 Kasım’da ise Yield.xyz, Zama’nın gizli kasalarını kendi altyapısına ekledi. Böylece cüzdanlar ve fintech uygulamaları, Ethereum ana ağındaki altı gizli kasayı kendi “Kazan” ekranlarına koyabilecek. Bu kasalar arasında Wintermute ve Bitwise gibi tanınmış isimlerin ürünleri de var.
Zerion cüzdanı da Ekim’de gizli token desteği getirdi. Bu rakamlar küçük görünebilir, ama bir yıl önce bu kategori neredeyse yoktu. Bizce Zama için asıl sınav, bu ilginin kurumsal ödemeler ve maaş gibi DeFi dışı alanlara ne kadar yayılacağı olacak. Konunun temeli olan akıllı sözleşme ağını merak edenler Ethereum nedir rehberimize bakabilir.
Kurucular, ekip ve yatırımcılar
Zama, 2020’de Dr. Rand Hindi (CEO) ve Dr. Pascal Paillier (CTO) tarafından kuruldu. Paillier, kriptografi dünyasında bugün de kullanılan ve kendi adını taşıyan “Paillier şifreleme şeması”nın mucidi. Hindi ise daha önce gizlilik odaklı yapay zekâ girişimi Snips’i kurmuştu. Akademik kadroda Prof. Nigel Smart ve Dr. Marc Joye gibi tanınmış kriptograflar var. Litepaper’a göre şirkette 90’dan fazla kişi çalışıyor ve bunların yaklaşık yarısı doktoralı.
Şirket, 1,2 milyar dolar değerleme ile 150 milyon doları aşan yatırım topladığını söylüyor. Yatırımcılar arasında Multicoin, Pantera, Blockchange ve Protocol Labs var. Melek yatırımcı listesi de dikkat çekici: Filecoin’in kurucusu Juan Benet, Polkadot’un kurucusu Gavin Wood, Solana’nın kurucu ortağı Anatoly Yakovenko ve Polygon’un kurucu ortağı Sandeep Nailwal. MiCA belgesinde token ihraççısı olarak İsviçre’nin Zug kentindeki şirket gösteriliyor.
ZAMA token ne işe yarıyor?
Tokenın iki ana görevi var: ücret ödemek ve staking. Gizli bir uygulamayı kurmak ücretsiz ve FHE hesaplamasının kendisi için de para alınmıyor. Ücret; şifreli girdinin doğrulanması, şifre çözme ve şifreli bir değerin başka zincire taşınması gibi işlemler için ödeniyor. Ücretler dolar bazında belirleniyor, ama ZAMA ile ödeniyor; bir fiyat oracle’ı, kaç token ödeneceğini güncelliyor. Litepaper’daki örnek hesaba göre tek bir gizli token transferinin maliyeti, kullanım planına göre 0,008 ile 0,8 dolar arasında. Son kullanıcının ZAMA tutması da şart değil; ücreti uygulama ya da bir aracı ödeyebiliyor.
Yakım tarafı net: Ödenen ücretlerin yüzde 100’ü yakılıyor. Buna karşılık operatörlere ödül vermek için yeni token basılıyor. Bu “yak ve bas” düzeninde arzın büyüyüp büyümeyeceği, kullanımın ne kadar ücret ürettiğine bağlı.

Zama’da staking nasıl işliyor?
Protokolü 18 operatör çalıştırıyor: 13’ü KMS düğümü, 5’i yardımcı işlemci. Ana ağ açılışında KMS tarafında Ledger, Fireblocks, Figment, LayerZero, OpenZeppelin ve Etherscan gibi isimler yer aldı. Operatör olmak isteyenlerin dolaşımdaki ZAMA arzının en az binde beşini (yüzde 0,5) stake etmesi gerekiyor. Her dönemde (örneğin üç ayda bir) en çok stake’e sahip operatörler seçiliyor.
Ödüller başlangıçta yıllık yüzde 5 olarak belirlenen enflasyondan geliyor; bu oran yönetişimle değiştirilebilir. Tokenomics.com’a göre ödülün yüzde 60’ı KMS, yüzde 40’ı yardımcı işlemci operatörlerine gidiyor ve grup içinde stake’in kareköküne göre dağıtılıyor. Bu yöntem, büyük operatörlerin ödülleri tekeline almasını zorlaştırıyor. Token sahipleri tokenlarını bir operatöre devrederek (delegasyon) ödüle ortak olabiliyor; stake’i geri çekme süresi 7 gün. Yönetişim ise farklı: Aragon üzerindeki DAO’da yalnızca operatörler oy kullanıyor ve her birinin oyu eşit. Token sahipleri doğrudan oy vermiyor. Bize göre bu, “token = yönetişim hakkı” bekleyen yatırımcılar için önemli bir ayrıntı.
Zama arzı: maksimum, toplam ve dolaşım
ZAMA’nın sabit bir tavanı yok. Dağılım 11 milyar başlangıç arzı üzerinden yapıldı; staking enflasyonu nedeniyle zincir üstündeki toplam arz bugün 11,39 milyara çıkmış durumda. Dolaşım rakamında kaynaklar küçük farklarla ayrışıyor.
| Arz kalemi | Miktar (ZAMA) | Kaynak ve tarih |
|---|---|---|
| Maksimum arz | Maksimum arz sınırı bulunmuyor | Litepaper: staking ödülleri için yıllık başlangıçta %5 enflasyon |
| Başlangıç arzı (dağılımın tabanı) | 11.000.000.000 | Tokenomics.com (Zama ekibince doğrulanmış veri), Coindaro |
| Toplam arz (zincir üstü) | 11.391.483.308 | CoinGecko, 18 Kasım 2026 07.26 TSİ |
| Dolaşımdaki arz | 2.549.078.448 (başlangıç arzının ≈%23,2’si) | CoinGecko, 18 Kasım 2026 07.26 TSİ |
| Takvime göre açılmış | 3.288.498.277 (≈%29,9) | Tokenomist, 18 Kasım 2026 07.25 TSİ |
Resmî dağılım şöyle; açılışta arzın yaklaşık yüzde 20’si (halka açık satış, kampanyalar ve likidite) dolaşıma girdi:
| Pay | Oran | Miktar (11 milyar üzerinden) | Kilit düzeni (litepaper) |
|---|---|---|---|
| Ekip | %20 | 2,2 milyar | 1 yıl bekleme, beklemenin sonunda 1/10; toplam 4 yıl |
| Risk sermayesi (VC) | %20 | 2,2 milyar | 1 yıl bekleme, beklemenin sonunda 1/10; toplam 2 yıl |
| Hazine | %20 | 2,2 milyar | Bekleme yok, 2 yıla yayılan açılım |
| Halka açık satış | %12 | 1,32 milyar | Kilit yok (tamamı açık) |
| Melek yatırımcılar | %10 | 1,1 milyar | 1 yıl bekleme, beklemenin sonunda 1/10; toplam 2 yıl |
| Büyüme | %10 | 1,1 milyar | Bekleme yok, 4 yıla yayılan açılım |
| TGE kampanyaları | %6 | 660 milyon | Kilit yok |
| Likidite | %2 | 220 milyon | Kilit yok |
Zama kilit açılımları: önümüzdeki 3 ay (18 Kasım 2026 – 18 Şubat 2027)
Litepaper süreleri veriyor ama gün vermiyor. Aşağıdaki tarihler, 2 Şubat 2026’daki token dağıtım gününe (TGE) dayanıyor ve izleme sitelerinin modelinden geliyor. Hazine ve Büyüme payları açılıştan beri her ay eşit dilimlerle açılıyor görünüyor; Tokenomics.com bir sonraki dilim için 15–16 gün sonrasını gösteriyor. Oranlar, CoinGecko’nun 2.549.078.448’lik dolaşım rakamına göre hesaplandı.
| Tarih | Miktar (ZAMA) | Dolaşımın %’si | Başlangıç arzının %’si | Alıcı grup |
|---|---|---|---|---|
| 2 Aralık 2026 (civarı) | 114.583.333 | ≈%4,5 | ≈%1,04 | Hazine (≈91,7 mn) + Büyüme (≈22,9 mn) |
| 2 Ocak 2027 (civarı) | 114.583.333 | ≈%4,5 | ≈%1,04 | Hazine + Büyüme |
| 2 Şubat 2027 (türetilmiş tarih) | 550.000.000 | ≈%21,6 | %5,0 | Ekip 220 mn, VC 220 mn, melek yatırımcılar 110 mn (ilk 1/10’luk dilim) |
| 2 Şubat 2027 (civarı) | 114.583.333 | ≈%4,5 | ≈%1,04 | Hazine + Büyüme (aynı güne denk geliyor) |
| 3 aylık toplam | 893.749.999 | ≈%35,1 | ≈%8,1 | %62’si ilk kez açılan içeriden pay |
Pencerenin asıl olayı 2 Şubat 2027. O gün ekip, risk sermayesi fonları ve melek yatırımcıların paylarının ilk onda biri açılacak. Ancak bu tarih Zama’nın ilan ettiği bir gün değil; “bir yıllık bekleme” kuralının TGE gününe eklenmesiyle bulunuyor. Tokenomics.com, Tokenomist ve DropsTab aynı günü gösteriyor. Bazı takipçiler 550 milyonluk rakamı, bazıları aylık hazine dilimiyle birlikte 664,6 milyonu yazıyor; fark bu iki kalemin aynı güne düşmesinden kaynaklanıyor. Burada dikkat edilmesi gereken nokta şu: İlk kez kilidi açılacak olan paylar ekip ve yatırımcılara ait. Bu tokenların piyasaya çıkıp çıkmayacağı, sahiplerinin kararına bağlı ve önceden bilinemez.
12 aylık takvim (18 Şubat 2027 – 18 Kasım 2027)
Resmi kaynaklarda bir yıllık kesin kilit açılım takvimi bulunamadı. Litepaper, ekip için toplam 4 yıl, yatırımcılar için 2 yıl kilit süresi veriyor; ama Şubat 2027’deki ilk dilimden sonra kalan onda dokuzun hangi hızla açılacağını yazmıyor. İzleme siteleri burada farklı varsayımlar yapıyor. Aşağıdaki tablo bu modellere dayanıyor ve kesin takvim gibi okunmamalı.
| Dönem | Kesinlik | Hazine + Büyüme | Ekip / VC / melek (model) | Not |
|---|---|---|---|---|
| Mart–Kasım 2027 (her ayın 2’si civarı, 9 dilim) | Hazine ve Büyüme için yüksek; içeriden paylar için düşük | 9 × ≈114,6 mn = ≈1,03 milyar | Tokenomics.com modeli: ekip ≈41,25 mn, VC ≈82,5 mn, melek ≈41,25 mn / ay → 9 ayda ≈1,49 milyar | Ekip için DropsTab 36 ay, Tokenomics.com 48 ay varsayıyor; Zama oran yayımlamadı |
| Toplam (model) | Tahmini | ≈1,03 milyar | ≈1,49 milyar | İkisi birlikte ≈2,52 milyar; bugünkü dolaşımın ≈%99’u |
| Staking ödülleri (sürekli) | Kural resmî, miktar değişken | — | — | Yıllık %5 enflasyon (yaklaşık 550–570 mn/yıl); yönetişimle değişebilir, ücret yakımı kısmen dengeler |
Hazine payının 24 aylık süresi Şubat 2028’de dolacağı için bu dilimler pencere boyunca sürüyor. İçeriden paylar için Tokenomics.com modeli doğruysa, Mart 2027’den itibaren aylık açılım yaklaşık 280 milyon ZAMA’ya çıkabilir. Litepaper’daki “toplam 2 yıl” ifadesi daha kısa bir vadeyi işaret ediyorsa, yatırımcı payları daha hızlı açılabilir. Zama bu konuda net bir takvim yayımlayana kadar iki ihtimali de açık tutmak gerekiyor.
Rakipler ve riskler
Zincir üstü gizlilik kalabalık bir alan. FHE tarafında Fhenix ve Inco gibi projeler var. Arcium çok taraflı hesaplamaya, Aztec ise sıfır bilgi ispatına dayanıyor. Zcash gibi gizlilik odaklı ağlar da farklı bir yoldan aynı ihtiyaca cevap veriyor; Zcash’in yaklaşımını Zcash (ZEC) rehberimizde anlatmıştık. Zama’nın farkı, yeni bir zincir kurmadan mevcut ağlara gizlilik eklemesi ve DeFi entegrasyonlarında öne geçmiş olması.
Risklere gelince, ilki arz. Önümüzdeki 12 ayda modellere göre bugünkü dolaşım kadar yeni token açılabilir; buna yıllık yüzde 5’lik staking enflasyonu da ekleniyor. İkincisi teknoloji: FHE hâlâ yavaş ve pahalı bir yöntem, sistemin güvenliği de anahtar paylarını tutan operatörlerin dürüstlüğüne dayanıyor. Üçüncüsü düzenleme; gizlilik araçları birçok ülkede yakından izleniyor. Son olarak ücret gelirinin yakımla arzı dengeleyecek seviyeye çıkıp çıkmayacağı henüz belli değil.
Resmî kaynaklar
Projenin sitesi zama.org; protokol litepaper’ı, token bilgileri ve geliştirici belgeleri docs.zama.org adresinde. MiCA beyaz kâğıdı mica.zama.org’da yayımlanıyor. Staking için resmî portal staking.zama.org. Airdrop ya da token talebi vaat eden bağlantıları yalnızca bu resmî alan adlarından doğrulayın.
Kaynaklar
- Zama Protocol Litepaper (docs.zama.org)
- Zama – MiCA White Paper Report
- Zama Blog – Yield.xyz Integrates Zama Confidential Vaults (17 Kasım 2026)
- Zama Blog – Zama Newsletter: Shielded Q3, $100M+ in Confidential Vaults (4 Kasım 2026)
- Zama Blog – $ZAMA Is Now Trading on Solana via Sunrise (24 Eylül 2026)
- Tokenomics.com – ZAMA Tokenomics (Kasım 2026)
- Tokenomist – Zama (ZAMA), 18 Kasım 2026
- Coindaro – Zama token unlock 2 February 2027
- CoinGecko – Zama (ZAMA), 18 Kasım 2026
Yatırım tavsiyesi değildir. Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; kripto paralar yüksek risk taşır, karar vermeden önce kendi araştırmanızı yapın.
📚 Yazarın Kitapları


